Dr. Lulzime Qoku
Analiste politike
Bashkimi Evropian po hyn në një fazë të re të debatit për zgjerimin.
Më 6 tetor 2026, Komisioni Evropian prezantoi një paketë masash për përgatitjen e Unionit për zgjerimet e ardhshme. Paketa synon të përgatisë institucionet, politikat dhe buxhetin e BE-së për një Union më të gjerë, ndërsa në të njëjtën kohë propozon forcimin e mbrojtjes së vlerave evropiane dhe sundimit të ligjit. Ky zhvillim e ndryshon edhe këndvështrimin nga i cili duhet parë perspektiva evropiane e Ballkanit Perëndimor. Për një kohë të gjatë, integrimi është perceptuar kryesisht si një rrugë që përfundon me anëtarësimin e plotë.
Sot po merr formë një ide tjetër: afrimi me Evropën mund të ndodhë gradualisht, edhe përpara anëtarësimit. Kjo e bën më të rëndësishme pyetjen se ku ndodhet Maqedonia e Veriut në këtë proces.
Zgjerimi po bëhet çështje strategjike
Komisioni Evropian e konsideron zgjerimin një faktor të rëndësishëm për sigurinë, paqen, stabilitetin dhe prosperitetin afatgjatë të Evropës. Në një mjedis të ndryshuar gjeopolitik, zgjerimi nuk shihet më vetëm si një projekt ekonomik apo institucional. Lufta e Rusisë kundër Ukrainës, pasiguria në fqinjësinë evropiane dhe konkurrenca globale kanë ndryshuar mënyrën se si shihet siguria e kontinentit.
Në këtë realitet, një Evropë më e madhe nuk shihet vetëm si një projekt ekonomik.
Ajo shihet edhe si një mënyrë për të zgjeruar hapësirën e demokracisë, sundimit të ligjit, stabilitetit dhe lidhjeve ekonomike.
Për Ballkanin Perëndimor kjo është veçanërisht e rëndësishme. Rajoni nuk është më vetëm një hapësirë që pret të integrohet në BE. Ai është pjesë e një mjedisi strategjik në të cilin siguria, energjia, infrastruktura, ekonomia dhe stabiliteti politik janë gjithnjë e më të lidhura me interesat e Bashkimit Evropian.
Nga pritja për anëtarësim te integrimi gradual
Një nga elementet më interesante të paketës së re është forcimi i idesë së integrimit gradual. Komisioni Evropian identifikon mundësi për afrimin gradual të vendeve kandidate në sektorë strategjikë si energjia, transporti, digjitalizimi dhe mbrojtja. Parashikohen gjithashtu dialogë vjetorë me vendet që synojnë anëtarësimin, me qëllim që të identifikohen mundësitë dhe boshllëqet në këtë proces. Por kjo nuk është një rrugë alternative ndaj anëtarësimit. Pjesëmarrja lidhet me përparimin në përgatitjet për anëtarësim, gatishmërinë e sektorëve përkatës dhe përafrimin me Bashkimin Evropian. Pra, logjika është e qartë: më shumë integrim në këmbim të më shumë reformave dhe gatishmërisë.
Kjo mund të ketë rëndësi të drejtpërdrejtë për ekonomitë e Ballkanit. Nëse bizneset, institucionet dhe qytetarët mund të përfitojnë gradualisht nga një afrim më i madh me tregun dhe politikat evropiane, atëherë integrimi nuk mbetet vetëm një objektiv i largët politik. Ai bëhet proces që prodhon rezultate edhe gjatë rrugës.
Maqedonia e Veriut tashmë është pjesë e këtij modeli
Maqedonia e Veriut nuk po pret nga zero. Përmes Growth Plan të BE-së për Ballkanin Perëndimor, vendi tashmë është pjesë e një modeli që lidh financimin evropian me zbatimin e reformave. Vetë Komisioni Evropian e ka ndërtuar këtë instrument mbi katër shtylla: integrimin ekonomik në tregun e vetëm evropian, integrimin rajonal, përshpejtimin e reformave themelore dhe rritjen e mbështetjes financiare. Kjo do të thotë se fondet evropiane nuk janë thjesht mbështetje financiare. Ato lidhen me rezultate dhe reforma konkrete. Në këtë kuptim, fondet evropiane po bëhen gjithnjë e më shumë instrument për të nxitur ndryshimin institucional dhe ekonomik. Pikërisht kjo logjikë përputhet me qasjen e re të Komisionit Evropian: afrimi me BE-në nuk duhet të matet vetëm me momentin e anëtarësimit, por edhe me shkallën e integrimit dhe zbatimit të standardeve evropiane gjatë rrugës.
Por mundësia nuk e zëvendëson reformën
Këtu qëndron edhe kufiri i qasjes së re.
Komisioni Evropian e ka konfirmuar se zgjerimi mbetet një proces i bazuar në meritë dhe se përparimi përcaktohet nga reformat e secilit vend. Pra, integrimi gradual nuk do të thotë se kushtet janë hequr. Përkundrazi, ato bëhen edhe më të rëndësishme. Një vend që dëshiron të integrohet më shpejt duhet të jetë në gjendje të zbatojë rregullat, të ndërtojë kapacitet administrativ dhe të garantojë funksionimin e institucioneve.
Kjo është arsyeja pse në paketën e re Komisioni i kushton vëmendje të veçantë sundimit të ligjit dhe mbrojtjes së vlerave evropiane.
Për të ardhmen, Komisioni propozon edhe mekanizma më të fortë mbrojtës në rast të shkeljeve serioze të vlerave themelore. Në rastet më të rënda, masat mund të përfshijnë edhe pezullimin e të drejtave të votës në Këshill. Këto janë propozime të Komisionit në kuadër të përgatitjeve për zgjerimin dhe jo rregulla të reja që kanë hyrë tashmë në fuqi.
Kjo tregon se BE-ja po përgatitet për zgjerim, por njëkohësisht po përpiqet të sigurojë që zgjerimi të mos dobësojë vetë Unionin.
Ku ndodhet Maqedonia e Veriut?
Pikërisht këtu bëhet më e rëndësishme analiza e pozitës së vendit. Maqedonia e Veriut ka bërë përparim në zbatimin e disa reformave të lidhura me Growth Plan dhe ka përfituar nga mekanizmat financiarë të BE-së. Por paralelisht ekziston edhe një pengesë politike që nuk është zhdukur.
Presidenti i Këshillit Evropian, António Costa, gjatë vizitës në Shkup më 2 qershor 2026, theksoi se miratimi i ndryshimeve kushtetuese të dakordësuara mbetet hapi i nevojshëm për fillimin formal të negociatave të anëtarësimit. Ai njëkohësisht vlerësoi përparimin e vendit në Reform Agenda dhe theksoi rëndësinë e reformave në sundimin e ligjit dhe administratën publike.
Kjo krijon një situatë të veçantë. Nga njëra anë, vendi po përfshihet në mekanizma të rinj të afrimit me Bashkimin Evropian. Nga ana tjetër, procesi formal i negociatave ende përballet me një pengesë që kërkon zgjidhje politike.
Pra, mundësia për integrim gradual nuk e eliminon nevojën për të zgjidhur çështjet themelore të procesit të anëtarësimit.
Rajoni nuk po ecën me të njëjtin ritëm
Një tjetër element që duhet marrë parasysh është ritmi i ndryshëm i vendeve të rajonit. Në kuadër të paketës së re, Komisioni Evropian synon të përgatisë udhërrëfyes për Malin e Zi, Shqipërinë, etj., në përputhje me përparimin e tyre në proces. Kjo tregon se zgjerimi evropian nuk po zhvillohet më si një proces ku të gjitha vendet ecin domosdoshmërisht së bashku. Secili vend po vlerësohet gjithnjë e më shumë sipas progresit të vet.
Për Maqedoninë e Veriut kjo e bën edhe më të rëndësishme aftësinë për të shfrytëzuar mundësitë që ofron procesi i ri evropian. Sepse në një Evropë që kërkon të zgjerohet, por njëkohësisht kërkon rezultate konkrete, ritmi i reformave bëhet pjesë e pozicionit politik të çdo vendi.
Një Evropë më e madhe kërkon edhe një Evropë më funksionale
Ka edhe një dimension tjetër të zhvillimeve të 6 tetorit. Komisioni Evropian nuk po përgatit vetëm vendet kandidate për anëtarësim. Po përgatit edhe vetë Bashkimin Evropian.
Paketa propozon përdorim më të madh të mundësive që ofrojnë traktatet për ta bërë vendimmarrjen më efikase, përfshirë kalimin nga unanimiteti në votim me shumicë të cilësuar në disa fusha. Komisioni përmend ndër të tjera edhe mundësinë e përdorimit të shumicës së cilësuar për hapjen e klasterëve të negociatave.
Kjo është e rëndësishme sepse tregon se zgjerimi nuk shihet më vetëm si detyrë e vendeve kandidate.
Edhe vetë BE-ja po përgatitet për një Union më të madh. Nëse këto propozime do të materializohen, zgjerimi i ardhshëm mund të jetë një proces që ndryshon jo vetëm vendet që hyjnë në Union, por edhe mënyrën se si funksionon vetë Bashkimi Evropian.
Pyetja për Maqedoninë e Veriut
Në këtë situatë, pyetja kryesore nuk është nëse Evropa po e mbyll derën për Ballkanin. Zhvillimet e fundit tregojnë të kundërtën. Evropa po përgatitet për zgjerim dhe po kërkon mënyra që afrimi me Unionin të sjellë përfitime konkrete edhe para anëtarësimit të plotë. Pyetja është se sa mirë do të jetë në gjendje Maqedonia e Veriut ta shfrytëzojë këtë ndryshim. Sepse integrimi gradual mund të sjellë mundësi të reja për ekonominë, bizneset, energjinë, digjitalizimin dhe institucionet. Por këto mundësi nuk funksionojnë pa reforma. Dhe reforma nuk është vetëm një kusht i vendosur nga Brukseli.
Është edhe nevojë e brendshme për një shtet që dëshiron institucione më funksionale, ekonomi më konkurruese dhe më shumë besim të qytetarëve. Në këtë kuptim, politika evropiane dhe politika e brendshme nuk mund të ndahen më aq lehtë.
Evropa po ndryshon. Pyetja është sa shpejt do të ndryshojmë ne.
Zhvillimet e fundit tregojnë se Bashkimi Evropian po përgatitet për një fazë të re të zgjerimit. Po përgatitet vetë.,po ndryshon instrumentet. po kërkon mënyra për ta afruar më gradualisht Ballkanin dhe vendet e tjera kandidate.
Por njëkohësisht po vendos edhe mekanizma më të fortë për të mbrojtur sundimin e ligjit dhe funksionimin institucional.
Për Maqedoninë e Veriut kjo krijon një mundësi, por edhe një përgjegjësi.
Mundësia është që integrimi evropian të mos matet vetëm me datën e anëtarësimit. Përgjegjësia është që vendi të jetë në gjendje të përfitojë nga kjo hapje e re. Në fund, çështja nuk është vetëm kur Maqedonia e Veriut do të bëhet anëtare e Bashkimit Evropian.
Çështja është nëse do të jetë në gjendje të ndërtojë kapacitetin institucional, ekonomik dhe politik për të qenë pjesë aktive e një Evrope që vetë po ndryshon.
Sepse këtë herë, Evropa nuk po ndryshon vetëm për të pritur anëtarë të rinj.
Po ndryshon edhe për të qenë gati për ta.
