Dr. Lulzime Qoku
Analiste politike
Në një demokraci, pushteti duhet të jetë përgjegjësi ndaj qytetarëve dhe jo mundësi për privilegje personale. Deputetët, ministrat dhe funksionarët publikë marrin mandate për të përfaqësuar interesin e qytetarëve, jo për ta vendosur atë në shërbim të interesave të tyre. Megjithatë, në Maqedoninë e Veriut vazhdon të jetë i pranishëm një hendek i madh ndërmjet premtimeve elektorale dhe rezultateve konkrete. Para zgjedhjeve flitet për punësim, drejtësi, zhvillim ekonomik dhe luftë kundër korrupsionit. Pas marrjes së pushtetit, qytetarët shpesh përballen me të njëjtat probleme, ndërsa përgjegjësia politike mbetet e paqartë.
Qytetarët kanë të drejtë të dinë se si shpenzohen paratë publike, si bëhen punësimet, kush përfiton nga tenderët dhe nëse funksionarët shmangin konfliktin e interesit. Çdo dyshim serioz duhet të hetohet, ndërsa çdo shkelje e provuar duhet të marrë përgjigjen ligjore. Nuk duhet ngatërruar dyshimi me fajësinë, por as të përdoret mungesa e vendimeve për të shmangur kontrollin.
Pse vazhdon i njëjti cikël?
Problemi nuk qëndron vetëm te individët që vijnë në pushtet, por edhe te dobësia e mekanizmave që duhet t’i kontrollojnë ata.
Raporti i Komisionit Evropian për vitin 2025 evidenton se zbatimi i strategjisë kundër korrupsionit mbetet i pamjaftueshëm. Vonesat gjyqësore, mungesa e burimeve dhe vështirësitë në verifikimin e deklarimeve të pasurisë pengojnë krijimin e rezultateve bindëse në rastet e korrupsionit të nivelit të lartë. Raporti gjithashtu evidenton rreziqe të larta në prokurimet publike dhe shqetësime për ndikimin politik në luftën kundër korrupsionit.
Kjo tregon se nuk mjafton të miratohen ligje apo të bëhen deklarata politike. Duhet të ketë hetime efektive, gjykime brenda afateve të arsyeshme dhe përgjegjësi të barabartë për të gjithë.
Problem tjetër është se korrupsioni shpesh shndërrohet në debat partiak. Kur një skandal prek një funksionar, në vend të sqarimit të fakteve fillojnë akuzat dhe kundërakuzat politike. Kështu, qytetari mbetet pa përgjigje, ndërsa përgjegjësia humbet në zhurmën e partive. Përgjegjësinë e kanë qeveria, opozita dhe institucionet e drejtësisë. Qeveria duhet të garantojë transparencë, opozita të ushtrojë kontroll serioz, ndërsa organet e drejtësisë të veprojnë pa ndikime politike.
Shqiptarët dhe zhgënjimi nga përfaqësimi
Për shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, kjo çështje ka edhe një dimension tjetër. Për vite me radhë, vota është kërkuar në emër të përfaqësimit, barazisë dhe avancimit institucional. Por sot duhet të shtrohet pyetja: sa janë përmirësuar realisht jeta dhe mundësitë e qytetarëve? Përfaqësimi nuk matet vetëm me numrin e ministrave, deputetëve apo drejtorëve. Ai duhet të matet me ndikimin në vendimmarrje, cilësinë e shërbimeve, punësimin e drejtë dhe zgjidhjen e problemeve të qytetarëve. Të drejtat kolektive janë të rëndësishme dhe duhet të mbrohen, por ato nuk mund të përdoren si arsyetim për dështimet në qeverisje. Qytetari shqiptar ka të drejtë t’i kërkojë llogari çdo përfaqësuesi, pavarësisht partisë që përfaqëson.
Pasojat për ekonominë dhe të ardhmen e vendit
Kur qytetarët humbin besimin te institucionet, pasojat nuk mbeten vetëm politike. Ato prekin edhe ekonominë dhe të ardhmen e vendit.
Të rinjtë nuk largohen vetëm për paga më të larta. Ata kërkojnë një shoqëri ku puna dhe aftësitë vlerësohen, ku punësimi nuk varet nga lidhjet partiake dhe ku ligji zbatohet njësoj për të gjithë. Kur mungon meritokracia, vendi humb profesionistë, potencial ekonomik dhe besimin e brezave të rinj. Krijohet një rreth i rrezikshëm: qytetarët largohen ose tërhiqen nga politika, ndërsa sistemi mbetet gjithnjë e më pak i kontrolluar nga shoqëria.
Çfarë duhet të ndryshojë?
Nevojiten masa konkrete: kontroll më i rreptë i pasurisë së funksionarëve, transparencë në tenderë, punësime mbi bazën e meritës, hetime të pavarura dhe zbatim i rekomandimeve të institucioneve mbikëqyrëse. Po aq e rëndësishme është që çdo përfaqësues të raportojë për punën e tij dhe për premtimet që ka marrë përsipër. Deputeti nuk duhet ta kujtojë qytetarin vetëm gjatë fushatës zgjedhore.
Qytetarët, nga ana tjetër, duhet të kërkojnë llogari gjatë gjithë mandatit dhe jo vetëm ditën kur votojnë.
Dhe së fundi qytetari nuk duhet të jetë i rëndësishëm vetëm ditën e zgjedhjeve Maqedonia e Veriut nuk ka mungesë premtimesh politike. Ajo ka nevojë për një kulturë të re të përgjegjësisë publike, ku pushteti nuk shihet si shpërblim, por si detyrim ndaj shoqërisë.
Problemi më i madh nuk është se kush e merr pushtetin, por çfarë bën me të pasi e merr. Nëse pas çdo cikli zgjedhor qytetari mbetet me të njëjtat probleme, ndërsa përfaqësuesit vazhdojnë të mbrojnë pozitat dhe privilegjet e tyre, atëherë duhet të shtrojmë një pyetje të drejtë:
Kush po i shërben dhe kujt në këtë shtet?
