www.telegrami.mk
Reformat në Kodin Zgjedhor në Maqedonia e Veriut nuk duhet të kufizohen vetëm në aspektin politik apo teknik, por duhet të trajtojnë edhe një problem të kahershëm: ndarjen jologjike dhe të padrejtë territoriale të zonave zgjedhore. Një sistem zgjedhor i drejtë nuk mund të ndërtohet mbi kufij artificialë që nuk përputhen me realitetin gjeografik dhe demografik.
Shembulli më i qartë është Zona Zgjedhore 6, e cila në teori duhet të përfaqësojë rajonin e Pollogut. Në praktikë, kjo zonë përfshin edhe territore që nuk kanë lidhje të drejtpërdrejtë gjeografike me Pollogun, si Dibra, si dhe komunat Mavrovë dhe Rostushë dhe pjesë të Kërçovës-Zajasi me fshatrat e ish komunës së saj . Këto zona nuk përkojnë me shtrirjen natyrore të Pollogut dhe as nuk ndajnë kufij funksionalë me të
Nga ana tjetër, Makedonski Brod dhe disa fshatra që realisht prekin kufijtë e Pollogut janë vendosur në Zonën 5. Ky konfigurim krijon dyshime të arsyeshme se ndarja nuk është bërë mbi baza gjeografike apo administrative, por mbi kalkulime politike për balancimin e mandateve.
Kjo sjell pasoja konkrete:
- deformim të përfaqësimit real të qytetarëve;
- humbje potenciale mandatesh në Zonën 6;
- krijim i zonave jo-koherente që vështirësojnë përfaqësimin efektiv.
Në aspekt juridik, një ndarje e tillë bie ndesh me parimin e barazisë së votës dhe përfaqësimit proporcional, që është thelb i çdo sistemi demokratik.
Prandaj, reformat në Kodin Zgjedhor duhet të përfshijnë edhe rishikimin e kufijve të zonave zgjedhore mbi baza të qarta gjeografike, demografike dhe funksionale. Subjektet politike, përfshirë VLEN, kanë përgjegjësi të kërkojnë këtë korrigjim për të siguruar një sistem më të drejtë dhe përfaqësues. Pa një rishpërndarje të drejtë territoriale, çdo reformë tjetër mbetet e pjesshme dhe e pamjaftueshme.
Manipulimi me Zonat Zgjedhore: Si u shtrembërua Pollogu për interesa politike
Reformat në Kodin Zgjedhor në Maqedonia e Veriut po trajtohen si çështje teknike, por problemi është shumë më i thellë: kemi një manipulim të hapur me kufijtë e zonave zgjedhore. Në vend që ndarja të reflektojë realitetin gjeografik dhe demografik, ajo është përdorur si mjet për kalkulime të ulëta politike.
Zona Zgjedhore 6, që duhet të përfaqësojë Pollogun, është shndërruar në një konstrukt artificial. Brenda saj janë futur territore që nuk kanë asnjë lidhje natyrore me Pollogun si Dibra dhe komuna Mavrovë dhe Rostushë, si dhe pjesë të Kërçovë-ZAJASI në zonën 5 . Këto zona nuk lidhen as gjeografikisht, as ekonomikisht me Pollogun
Në të kundërtën, Makedonski Brod dhe fshatra që prekin drejtpërdrejt kufijtë e Pollogut janë zhvendosur në Zonën 5. Kjo nuk është rastësi — është inxhinieri zgjedhore për të “rregulluar” numrat e mandateve.
Rezultati është i qartë:
- Zona 6 mbingarkohet artificialisht për të prodhuar 20 mandate;
- vota e qytetarëve deformohet;
- deri në dy mandate potenciale humben për shkak të këtij konfigurimi;
- krijohet një zonë pa koherencë territoriale dhe pa përfaqësim të drejtë.
Kjo bie ndesh me çdo standard demokratik dhe me parimin bazë: një votë duhet të ketë peshë të barabartë.
Ka ardhur koha që kjo padrejtësi të marrë fund. Rishikimi i kufijve të zonave zgjedhore nuk është luks, por domosdoshmëri. Subjektet politike shqiptare, përfshirë VLEN, duhet ta bëjnë këtë çështje prioritare dhe të kërkojnë ndarje të drejtë, sipas logjikës gjeografike dhe jo sipas interesave partiake. Çdo vonesë vetëm sa e thellon deformimin e vullnetit të qytetarëve.
Gerrymandering në heshtje:Si u copëtua Pollogu për të prodhuar mandate
Në Maqedonia e Veriut nuk kemi thjesht një problem me Kodin Zgjedhor — kemi një manipulim të strukturuar të hartës zgjedhore. Ajo që duhej të ishte një ndarje logjike e territorit, është kthyer në një operacion klasik të “gerrymandering”-ut: vizatim kufijsh për të prodhuar rezultat politik, jo për të reflektuar realitetin.
Zona Zgjedhore 6 është shembulli më flagrant. Në vend që të jetë një zonë natyrale e Pollogut, ajo është mbushur me territore që nuk kanë lidhje me të: Dibra, Mavrovë dhe Rostushë, madje edhe pjesë të Kërçovë. Këto nuk janë zgjedhje gjeografike — janë vendime politike.
Ndërkohë, zona si Makedonski Brod, që realisht lidhen me kufijtë e Pollogut, janë zhvendosur në Zonën 5 për një arsye të vetme: balancimin artificial të mandateve.
Kjo është bërë për të “prodhuar” 20 deputetë në Zonën 6 në letër, ndërsa në praktikë vota shpërndahet në mënyrë të tillë që humben mandate. Pra kemi një zonë që duket e plotë në numra, por është e zbrazët në drejtësi përfaqësimi.
Ky është deformim i vullnetit qytetar. Ky është manipulim i peshës së votës. Dhe ky është një sistem që nuk i shërben qytetarëve, por partive që e kanë ndërtuar kështu.
Nëse reformat zgjedhore nuk prekin këtë plagë, atëherë janë vetëm kozmetikë politike. Rishikimi i kufijve të zonave zgjedhore është test real i vullnetit për demokraci. Në këtë pikë, VLEN dhe çdo subjekt tjetër që pretendon përfaqësim duhet të flasë qartë: a do të vazhdojë ky manipulim, apo do të vendoset një hartë zgjedhore që respekton logjikën gjeografike dhe votën e qytetarit?
Sepse pa këtë korrigjim, zgjedhjet nuk janë garë — janë kalkulim.
P.S Sqarim
Gerrymandering është një term në politikë që nënkupton manipulimin e kufijve të zonave zgjedhore për përfitim partiak.
Pra, në vend që zonat të ndahen sipas logjikës normale (gjeografi, popullsi e barabartë, lidhje natyrore), ato vizatohen në mënyrë artificiale që t’i shërbejnë një partie ose grupi të caktuar.
Si funksionon në praktikë:
Ka dy metoda kryesore:
- “Packing” (grumbullim):
Votuesit e një partie futen të gjithë në një zonë → fitojnë shumë vota aty, por humbin ndikimin në zonat tjera. - “Cracking” (copëtim):
Një grup votuesish shpërndahet në disa zona → nuk arrijnë të jenë shumicë askund.
Shembull i thjeshtë:
Nëse një rajon ka shumë votues të një partie, në vend që të jetë një zonë e vetme, ai ndahet në copa dhe përzihet me zona tjera → kështu humbet fuqia e votës së atij grupi.
Origjina e termit:
Vjen nga emri i politikanit amerikan Elbridge Gerry, i cili në vitin 1812 miratoi një hartë zgjedhore që dukej si salamandër — prej aty “Gerry + salamander = gerrymandering”.
Pse është problem:
- deformon vullnetin e votuesve
- krijon përfaqësim jo të drejtë
- favorizon partitë në pushtet
- e bën sistemin më pak demokratik
Në kontekstin që përmendi në tekst
kur zona si Pollogu përzihet me Dibra apo zona tjera pa lidhje natyrore, dhe kufijtë lëvizen për të “rregulluar” mandate të nacionalitetit jo shqipfolës — kjo është pikërisht ajo që në gjuhë politike quhet gerrymandering.
…www.telegrami.mk
Falemnderit AI për fotomontimin për në BALLINË
Mesut Shabani Tetovë
