www.telegrami.mk
investigim
Zhvillimet e fundit në Serbi, protestat dhe tensionet politike në Shqipëri, si dhe debatet e vazhdueshme në Maqedoninë e Veriut kanë ngritur pyetjen nëse Ballkani po hyn në një fazë të re transformimesh.
Në një kohë kur rivaliteti mes fuqive të mëdha po intensifikohet dhe rendi ndërkombëtar po përballet me sfida të reja, ngjarjet në rajon nuk mund të shihen vetëm si procese të brendshme politike. Ato janë pjesë e një tabloje më të gjerë ku ndërthuren interesat e BE-së, SHBA-së, Rusisë, Kinës, Turqisë dhe aktorëve të tjerë globalë.Po, mund të bëhet një analizë gjeopolitike e zhvillimeve në Ballkan pa rënë në teori konspirative për një “rend të ri botëror”.
Nga një këndvështrim politik, mund të argumentohet se protestat në Serbi, pakënaqësitë në Shqipëri dhe tensionet politike në Maqedoninë e Veriut janë pjesë e një vale më të gjerë transformimesh që lidhen me:
pasigurinë e krijuar nga luftërat në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme.
krizën e modelit tradicional të qeverisjes në Ballkan;
rivalitetin midis fuqive të mëdha;
lodhjen e qytetarëve nga korrupsioni dhe stagnimi ekonomik;
Sa i përket “rendit të ri botëror”, analistët zakonisht përdorin këtë term për të përshkruar ndryshime të mëdha globale si:
transformimet ekonomike dhe teknologjike.
rivalitetin mes SHBA-së dhe Kinës;
luftën në Ukrainë dhe pasojat e saj;
zgjerimin e BE-së dhe NATO-s;
ndikimin rus, kinez dhe turk në Ballkan;
Prandaj, protestat ose krizat politike në Serbi, Shqipëri apo potencialisht në Maqedoninë e Veriut mund të jenë më shumë shprehje e pakënaqësive të brendshme me qeverisjen, korrupsionin, ekonominë dhe procesin e integrimit evropian sesa prova se po zbatohet një plan i koordinuar për një “rend të ri botëror”.
Nëse analizës i shtohet edhe Irani, atëherë tabloja gjeopolitike bëhet më e ndërlikuar, por ende nuk kemi prova për një “rend të ri botëror” të organizuar. Më shumë duket si një periudhë ku po përplasen disa qendra të fuqisë njëkohësisht.
Faktorët kryesorë janë:
- SHBA dhe NATO që përpiqen të ruajnë ndikimin e tyre në Ballkan.
- Bashkimi Evropian që kërkon stabilitet dhe zgjerim, por shpesh lëviz ngadalë.
- Rusia që e sheh Ballkanin si zonë ku mund të sfidojë Perëndimin.
- Kina që investon ekonomikisht dhe kërkon ndikim strategjik. (Institut Jacques Delors)
- Turqia që ka rol historik, ekonomik dhe kulturor në rajon.
- Irani, i cili tradicionalisht ka pasur ndikim më të kufizuar në Ballkan, kryesisht përmes aktiviteteve kulturore, fetare dhe diplomatike, por jo në nivelin e Rusisë, BE-së apo Turqisë. (iramcenter.org)
Sa i përket zhvillimeve të vitit 2026, tensionet rreth Iranit kanë krijuar pasoja indirekte edhe për Ballkanin Perëndimor: energjia, siguria, migracioni dhe vëmendja e fuqive perëndimore janë zhvendosur pjesërisht drejt Lindjes së Mesme. Analistët vlerësojnë se ndikimi në Ballkan do të jetë kryesisht ekonomik dhe gjeopolitik, jo ushtarak i drejtpërdrejtë. (Balkan Insight)
Interesant është se në zhvillimet e fundit rajonale, Shqipëria, Kosova, Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut janë pozicionuar afër qëndrimeve amerikane dhe euro-atlantike ndaj Iranit, ndërsa Serbia ka tentuar të ruajë një pozicion më neutral. (European Western Balkans)
Nga një këndvështrim politik, mund të argumentohet se protestat në Serbi, pakënaqësitë në Shqipëri dhe tensionet politike në Maqedoninë e Veriut janë pjesë e një vale më të gjerë transformimesh që lidhen me:
- krizën e modelit tradicional të qeverisjes në Ballkan;
- rivalitetin midis fuqive të mëdha;
- lodhjen e qytetarëve nga korrupsioni dhe stagnimi ekonomik;
- pasigurinë e krijuar nga luftërat në Ukrainë dhe Lindjen e Mesme. (Intelligence Info)
Prandaj, në vend të një “rendi të ri botëror” të planifikuar, shumë analistë do ta përshkruanin situatën si kalim drejt një bote më shumëpolare, ku SHBA-ja, Kina, Rusia, BE-ja, Turqia dhe aktorë si Irani konkurrojnë për ndikim në rajone të ndryshme, përfshirë Ballkanin. (Intelligence Info)
BE-ja: Stabilitet para gjithçkaje
Sot prioriteti kryesor i BE-së është që Ballkani Perëndimor të mos kthehet në një zonë krize. Samiti i fundit BE–Ballkani Perëndimor rikonfirmoi perspektivën e anëtarësimit për rajonin, pikërisht sepse Brukseli e konsideron Ballkanin pjesë të sigurisë evropiane. (The Guardian)
Megjithatë, BE-ja përballet me një dilemë: nga njëra anë kërkon reforma demokratike, ndërsa nga ana tjetër shpesh mbështet stabilitetin politik edhe kur reformat ecin ngadalë. (iir.cz)
SHBA-ja: Siguria dhe energjia
Për SHBA-në, Ballkani mbetet i rëndësishëm për tri arsye:
- ruajtjen e ndikimit të NATO-s;
- kufizimin e ndikimit rus;
- sigurinë energjetike.
Në muajt e fundit, Uashingtoni ka mbështetur projekte energjetike që synojnë të zvogëlojnë varësinë e rajonit nga gazi rus dhe të lidhin Ballkanin me burime alternative. (illyria.com)
Rusia: Pengimi i integrimit euro-atlantik
Moska nuk ka fuqinë ekonomike të BE-së, por ruan ndikim politik, mediatik dhe kulturor, sidomos në Serbi dhe në disa qarqe të tjera të rajonit. Shumë analiza vlerësojnë se objektivi kryesor rus është të ngadalësojë integrimin e rajonit në BE dhe NATO dhe të mbajë të hapura pikat e tensionit. (Sage Journals)
Edhe reagimet ruse ndaj bashkëpunimit ushtarak të Serbisë me vendet e NATO-s tregojnë se Ballkani vazhdon të shihet si hapësirë rivaliteti strategjik. (Reuters)
Kina: Ndikim ekonomik
Kina nuk ndërhyn drejtpërdrejt në politikën e brendshme si Rusia apo Perëndimi. Strategjia e saj është kryesisht ekonomike: infrastrukturë, kredi, investime dhe korridore tregtare. Kjo i jep Pekinit ndikim afatgjatë në rajon. (The Guardian)
Turqia dhe Irani
Turqia është aktori rajonal me praninë më të dukshme përmes investimeve, kulturës dhe diplomacisë.
Irani ka ndikim më të kufizuar në Ballkan. Ai është më aktiv në dimensionin kulturor, fetar dhe diplomatik sesa në atë ekonomik apo ushtarak. Megjithatë, tensionet në Lindjen e Mesme ndikojnë indirekt edhe në Ballkan përmes çmimeve të energjisë, migracionit dhe prioriteteve të fuqive të mëdha.
Serbia, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut
- Në Serbi, protestat dhe polarizimi politik lidhen me çështje të demokracisë, korrupsionit dhe orientimit gjeopolitik të vendit.
- Në Shqipëri, tensionet lidhen më shumë me qeverisjen, korrupsionin dhe emigrimin.
- Në Maqedoninë e Veriut, debati kryesor mbetet integrimi në BE, ndryshimet kushtetuese, raportet ndëretnike dhe rivaliteti politik i brendshëm. (The Geopost)
A po formohet një rend i ri?
Më shumë se një “rend i ri botëror”, duket se po kalojmë në një botë shumëpolare, ku SHBA-ja, BE-ja, Kina, Rusia, Turqia dhe aktorë të tjerë konkurrojnë për ndikim.
Për Ballkanin, pyetja kryesore nuk është nëse po vjen një rend i ri botëror, por cilat shtete do të arrijnë të forcojnë institucionet demokratike dhe ekonominë e tyre gjatë kësaj periudhe rivaliteti global. Në këtë kuptim, zhvillimet në Serbi, Shqipëri dhe Maqedoninë e Veriut mund të shihen si pjesë e një transformimi më të gjerë politik që po prek gjithë rajonin. (The Guardian)
Pavarësisht interpretimeve të ndryshme, është e qartë se Ballkani po kalon një periudhë ndryshimesh të rëndësishme politike dhe gjeopolitike. Nëse këto zhvillime do të sjellin demokratizim më të madh, stabilitet apo tensione të reja, do të varet para së gjithash nga aftësia e shteteve të rajonit për të ndërtuar institucione të forta dhe për t’iu përgjigjur kërkesave të qytetarëve. Një gjë mbetet e sigurt: Ballkani vazhdon të jetë një nga hapësirat ku përplasen interesat lokale dhe ato globale, duke e bërë çdo zhvillim pjesë të një loje shumë më të madhe se vetë rajoni…www.telegrami.mk
investigimin e koordinoi
Mesut Shabani Tetovë
