www.telegrami.mk
Kredia prej 1 miliard eurosh që Hungaria i dha Maqedonisë së Veriut në vitin 2024 nuk është vetëm një çështje financiare. Ajo ka qenë që nga fillimi edhe një instrument politik, i lidhur ngushtë me marrëdhëniet mes ish-kryeministrit hungarez Viktor Orbán dhe kryeministrit të Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski. Nëse hetimi i qeverisë së re hungareze zbulon parregullsi serioze në dhënien e kësaj kredie, pasojat mund të jenë më të mëdha se sa një debat i zakonshëm financiar.
1. Çfarë mund të zbulojë hetimi?
Nëse autoritetet hungareze konstatojnë se:
- janë shkelur procedurat ligjore;
- kredia është miratuar pa analiza të mjaftueshme financiare;
- janë favorizuar interesa politike në dëm të interesit publik të Hungarisë;
- ose fondet kanë ardhur nga burime të tjera pa transparencën e nevojshme,
atëherë çështja mund të kalojë nga një debat politik në një proces juridik në Hungari.
Megjithatë, kjo nuk do të thotë automatikisht se marrëveshja e kredisë bëhet e pavlefshme. Kjo varet nga përmbajtja e kontratës dhe nga vendimet e institucioneve kompetente.
2. A mund t’i kërkohet Maqedonisë së Veriut kthimi i menjëhershëm i parave?
Në praktikën ndërkombëtare kjo është pak e mundshme.
Nëse marrëveshja është nënshkruar në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe është ratifikuar nga institucionet përkatëse, ndryshimi i qeverisë në Hungari nuk e anulon automatikisht atë.
Vetëm në raste të jashtëzakonshme, si mashtrimi, korrupsioni i provuar ose shkelje të rënda ligjore që prekin vlefshmërinë e kontratës, mund të hapen procedura për rinegocim ose kontestim.
3. Rreziku politik për Mickoskin
Edhe nëse kredia mbetet juridikisht e vlefshme, kostoja politike mund të jetë e konsiderueshme.
Qeveria e Mickoskit e paraqiti kredinë si një sukses diplomatik dhe ekonomik. Nëse hetimi në Hungari arrin në përfundimin se ajo është dhënë mbi baza politike ose me procedura problematike, opozita në Maqedoninë e Veriut mund të argumentojë se:
- marrëveshja nuk ishte rezultat i një politike ekonomike të qëndrueshme;
- vendi u përfshi në një marrëveshje me motive politike;
- mungoi transparenca për mënyrën e përdorimit të fondeve.
4. Marrëdhëniet mes Shkupit dhe Budapestit
Nëse qeveria e re hungareze distancohet nga politikat e Viktor Orbán, është e mundur që marrëdhëniet politike të ftohen.
Kjo nuk nënkupton domosdoshmërisht prishjen e marrëveshjeve ekzistuese, por mund të sjellë:
- kontroll më të rreptë mbi zbatimin e kredisë;
- kërkesa për transparencë shtesë;
- mungesë gatishmërie për kredi ose projekte të reja në të ardhmen.
5. Çfarë do të thotë kjo për qytetarët?
Nëse kredia është përdorur për investime produktive, efektet ekonomike varen kryesisht nga suksesi i atyre investimeve.
Nëse një pjesë e fondeve është përdorur për shpenzime që nuk krijojnë zhvillim afatgjatë, atëherë qytetarët mbeten me barrën e shlyerjes së borxhit, pavarësisht debateve politike në Hungari.
6. Skenarët e mundshëm
Skenari i parë – Hetim pa pasoja kontraktore (më i mundshmi):
- Hetimi konstaton parregullsi procedurale ose politike në Hungari.
- Përgjegjësia mbetet te ish-zyrtarët hungarezë.
- Marrëveshja e kredisë vazhdon të zbatohet.
Skenari i dytë – Rinegocim politik:
- Hungaria kërkon më shumë transparencë ose ndryshime në mënyrën e zbatimit.
- Kredia mbetet në fuqi, por monitorimi bëhet më i rreptë.
Skenari i tretë – Proces gjyqësor i ndërlikuar (më pak i mundshëm):
- Nëse provohen shkelje shumë serioze që prekin vlefshmërinë juridike të marrëveshjes, mund të hapen procese gjyqësore ose arbitrazhi. Ky do të ishte një proces i gjatë dhe kompleks.
Me informacionin publik të disponueshëm deri tani, rreziku më i madh nuk duket të jetë anulimi i kredisë, por kostoja politike dhe reputacionale që mund të lindë nëse hetimi konstaton se ajo është dhënë kryesisht për arsye politike dhe jo mbi baza të zakonshme financiare.
Nga këndvështrimi juridik, marrëveshjet ndërkombëtare të huasë zakonisht mbeten në fuqi edhe kur ndryshojnë qeveritë. Megjithatë, nëse hetimi zbulon shkelje serioze në procedurat e miratimit, ai mund të ndikojë në marrëdhëniet politike mes dy vendeve, në perceptimin ndërkombëtar për këtë kredi dhe në debatin e brendshëm politik në Maqedoninë e Veriut. Ky është një vlerësim analitik; përfundimet përfundimtare do të varen nga rezultatet zyrtare të hetimit dhe çdo procesi ligjor që mund të pasojë…www.telegrami.mk
