www.telegrami.mk
analizë
Paralajmërimi për nenin 218 të Ligjit për Përmbarim ka ngritur alarmin në opinion. Nëse komunat humbin mbrojtjen aktuale ligjore, përmbaruesit mund të bllokojnë llogari, të sekuestrojnë pasuri dhe të hapin rrugë për shitjen e aseteve publike. Ndërsa qytetarët përballen me rrugë të prishura, shërbime të dobëta dhe borxhe milionëshe, shtrohet pyetja: kush do të mbajë përgjegjësi për menaxhimin katastrofal financiar të komunave?
Neni 218 i Ligjit për Përmbarim, sipas asaj që u tha nga Zlatko Perinski, duket se prek një çështje shumë të ndjeshme: përmbarimin ndaj pasurisë dhe llogarive të komunave dhe ndërmarrjeve publike.
Nëse Gjykata Kushtetuese e Maqedonisë së Veriut e ndryshon ose e shfuqizon mënyrën aktuale të mbrojtjes së komunave nga bllokimet, atëherë mund të ndodhin disa pasoja serioze:
- komunat mund të mbeten me llogari të bllokuara;
- ndërmarrjet publike mund të mos paguajnë rroga, energji, ujë apo shërbime bazë;
- projektet lokale mund të ndalen;
- borxhet e vjetra mund të aktivizohen menjëherë për përmbarim.
Prandaj Perinski dhe institucionet po flasin për “riprogramim” dhe “veprim të shtyrë”, sepse duket se kanë frikë nga një goditje financiare zinxhirore në nivel lokal.
Politikisht, kjo temë hap edhe një debat tjetër: shumë komuna në Maqedoninë e Veriut kanë vite që funksionojnë me borxhe të mëdha dhe me menaxhim joefikas. Deri tani, fakti që komunat dhe ndërmarrjet publike kanë një lloj mbrojtjeje nga përmbarimi i plotë ka bërë që sistemi të mos shembet menjëherë. Por kritikët thonë se kjo ka krijuar edhe kulturë mos-përgjegjësie financiare.
Pra dilema është:
- a duhet të mbrohen komunat që të mos paralizohet jeta e qytetarëve,
apo - a duhet të lejohet përmbarimi më i fortë që institucionet lokale të detyrohen të menaxhojnë më mirë financat?
Në praktikë, nëse hiqet mbrojtja pa plan kalimtar, komunat më të zhytura në borxhe mund të hyjnë në krizë funksionale. Kjo është arsyeja pse po kërkohet “modalitet” dhe shtyrje e efektit të vendimit.
D.m.th se përmbaruesit sipas NENIT 218 mund të nxjerin në shitje objekte të komunës,vetura zyrtare etj
Po, teorikisht kjo është pikërisht frika që lidhet me nenin 218. Nëse dobësohet ose hiqet mbrojtja ligjore për komunat dhe ndërmarrjet publike, atëherë në procedurë përmbarimore mund të preken edhe:
- llogaritë bankare të komunave,
- automjetet dhe pajisjet,
- prona të caktuara komunale,
- dhe në raste ekstreme edhe objekte apo pasuri të ndërmarrjeve publike.
Por këtu ka një dallim shumë të rëndësishëm juridik:
Jo çdo objekt publik mund të shitet lehtë në ankand. Zakonisht ekziston dallim mes:
- pronës që është e domosdoshme për funksion publik (p.sh. shkolla, ujësjellësi, infrastruktura bazë),
dhe - pronës tjetër që mund të konsiderohet aset ekonomik.
Gjykatat zakonisht shmangin masa që do ta paralizonin plotësisht funksionimin e komunës. Megjithatë, nëse një komunë ose ndërmarrje publike ka borxhe të mëdha dhe humb mbrojtjen aktuale, përmbaruesit mund të kërkojnë:
- bllokim të të hyrave,
- sekuestrim të mjeteve,
- ose shitje të pasurive që nuk konsiderohen esenciale.
Prandaj reagimi i Zlatko Perinski tregon se institucionet kanë frikë nga kaosi financiar në disa komuna dhe ndërmarrje publike që tashmë janë të mbingarkuara me borxhe.
Prej vitesh komunat janë përdorur si makina punësimesh partiake dhe si strehë e keqmenaxhimit, ndërsa faturën rrezikojnë ta paguajnë qytetarët. Nëse shteti nuk gjen zgjidhje urgjente, kriza financiare mund të shndërrohet në krizë institucionale, ku komunat jo vetëm që do të mbeten pa para, por mund të rrezikojnë edhe humbjen e pasurisë publike…www.telegrami.mk
P.S
Neni 218 (shpjegim i thjeshtuar):
Ky nen lidhet me mënyrën se si zbatohet përmbarimi ndaj organeve shtetërore, komunave dhe ndërmarrjeve publike.
Në thelb, ai synon të rregullojë:
- në çfarë kushte mund të bëhet përmbarimi ndaj institucioneve publike;
- çfarë pasurie ose mjetesh mund të preken për ekzekutimin e borxheve;
- dhe cilat asete mbrohen që të mos bllokohet funksionimi i shtetit apo komunave.
Pra, ideja kryesore është balanca mes dy gjërave:
- të drejtës së kreditorit për t’u paguar,
- dhe mbrojtjes së shërbimeve publike që të mos paralizohen (ujë, administratë, shërbime komunale, etj.).
Kjo është arsyeja pse po bëhet debat:
nëse interpretohet shumë “lirshëm”, përmbarimi mund të godasë seriozisht komunat;
nëse kufizohet shumë, borxhet mbeten të papaguara.
Si funksionon përmbarimi ndaj komunave në praktikë
Kur një komunë ka borxhe (p.sh. ndaj kompanive, kontraktorëve, furnitorëve), dhe nuk paguan:
1) Vendimi i gjykatës
Kreditori fiton një vendim gjykate (titull ekzekutiv).
2) Aktivizohet përmbaruesi
Përmbaruesi nis ekzekutimin:
- i kërkon komunës pagesën,
- nëse nuk paguan → kalon në masa të detyruara.
3) Bllokimi i llogarisë
Hapi më i shpeshtë:
- bllokohen llogaritë bankare të komunës
- çdo hyrje parash “ngrihet” deri në shlyerje
4) Sekuestrimi i pasurisë (këtu hyn frika e nenit 218)
Nëse borxhi nuk shlyhet:
- mund të sekuestrohen pajisje, automjete
- ose asete që nuk janë të domosdoshme për funksionim
Ku hyn problemi me nenin 218
Debati nuk është “a ka përmbarim”, por:
çfarë lejohet të preket nga përmbarimi tek komunat
Nëse ligji interpretohet më “lirshëm”:
- mund të rritet rreziku i sekuestrimit të aseteve komunale
Nëse interpretohet më “mbrojtës”:
- komunat mbrohen nga paralizimi (por kreditorët presin më gjatë)
Pse është kaq problematik?
Sepse komunat:
- kanë borxhe të akumuluara
- varen nga buxheti shtetëror
- por njëkohësisht kanë detyrime të papaguara
Pra krijohet konflikt:
- kreditorët duan pagesën
- komunat duan të mos bllokohen
Çfarë ndodh në skenarin më të keq?
Nëse nuk ka zgjidhje kalimtare:
- bllokohen shërbimet komunale
- ndalen projekte
- mund të krijohet krizë financiare lokale
- FLM.AI për fotomontimin
Mesut Shabani Tetovë
