Shkruan: ANALISTI-Qani Shabani
Shpërndarja e Kuvendit të Kosovo përmes dekretit presidencial nga Vjosa Osmani ka hapur një debat të gjerë juridik dhe politik mbi kufijtë e kompetencave kushtetuese të presidentit dhe mbi mënyrën e interpretimit të Kushtetuta e Republikës së Kosovës. Në një rend kushtetues demokratik, çdo ndërhyrje në ekzistencën e organit më të lartë përfaqësues të popullit duhet të mbështetet në interpretim strikt të normës kushtetuese dhe jo në vlerësime politike apo emocionale.Në doktrinën juridike ekziston një parim themelor: Kompetencat kushtetuese interpretohen ngushtë. që shpreh qartë se asnjë organ shtetëror nuk mund të ushtrojë pushtet përtej asaj që i jep Kushtetuta. Në këtë kuptim, shpërndarja e Kuvendit nuk mund të jetë produkt i diskrecionit presidencial, por vetëm rezultat i një situate kushtetuese të parashikuar shprehimisht.
Kushtetuta e Kosovës e lidh shpërndarjen e Kuvendit me dështimin e zgjedhjes së presidentit. Neni 82 paragrafi 3 parashikon se Kuvendi shpërndahet nëse presidenti nuk zgjidhet sipas procedurës kushtetuese. Kjo procedurë përcaktohet në nenin 86, i cili kërkon tre raunde votimi në Kuvend: dy raundet e para me shumicë të cilësuar prej dy të tretash dhe raundi i tretë me shumicë të thjeshtë. Vetëm pasi të dështojnë këto raunde, aktivizohet mekanizmi kushtetues i shpërndarjes së Kuvendit.
Nga pikëpamja juridike, dekreti presidencial në këtë rast nuk është akt krijues, por akt deklarativ që nënkupton se një dekret i tillë vetëm konstaton një situatë juridike që tashmë ka lindur në Kuvend. Presidentja nuk ka kompetencë ta krijojë vetë këtë situatë. Roli i sajë është të formalizojë një fakt kushtetues dhe jo të zëvendësojë vullnetin e parlamentit.
Problemi juridik lind nëse procedura për zgjedhjen e presidentit nuk është shteruar plotësisht. Nëse raundet e votimit nuk janë zhvilluar sipas kërkesave kushtetuese, atëherë nuk mund të konstatohet dështimi i zgjedhjes së presidentit dhe rrjedhimisht nuk aktivizohet mekanizmi i shpërndarjes së Kuvendit. Në një situatë të tillë, dekreti presidencial mund të interpretohet si veprim ultra vires, pra përtej kompetencës kushtetuese.
Në çdo demokraci parlamentare, shpërndarja e parlamentit është një instrument i jashtëzakonshëm dhe jo një mjet i zakonshëm politik. Ajo përdoret vetëm për të zgjidhur një bllokadë institucionale dhe jo për të prodhuar realitete të reja politike. Për këtë arsye, çdo interpretim i zgjeruar i kompetencave presidenciale rrezikon të krijojë precedent që mund të cenojë balancën e pushteteve dhe stabilitetin e sistemit kushtetues.
Në fund, legjitimiteti i dekretit presidencial varet vetëm nga një pyetje themelore juridike: a është respektuar plotësisht procedura e nenit 86 të Kushtetutës? Nëse përgjigjja është po, atëherë shpërndarja e Kuvendit është pasojë e domosdoshme kushtetuese. Nëse jo, atëherë kemi të bëjmë me një situatë të diskutueshme juridikisht që kërkon interpretim institucional dhe ndoshta edhe vlerësim nga Gjykata Kushtetuese e Kosovës.
Në shtetin e së drejtës, Kushtetuta nuk interpretohet sipas nevojës politike të momentit, por sipas parimeve të qëndrueshme juridike. Vetëm një interpretim i tillë garanton stabilitetin institucional dhe besimin e qytetarëve në rendin kushtetues.
