Nga Orbáni te Vuçiqi, e nga Budapesti në Shkup: a po i vjen fundi politikës së kopjimit?

Koment satirik Telegrami.mk

Hristijan Mickoski duket se kishte një ëndërr të madhe: të bëhej Vuçiqi i vogël i Ballkanit. Me pak nacionalizëm, pak kredi hungareze, shumë retorikë patriotike dhe një dozë të mirë përplasjesh me kundërshtarët, mendoi se mund ta ndërtonte modelin e vet të pushtetit.

Por ja që politika ballkanike ka një problem të vogël: mësuesit nuk rrinë përgjithmonë në pushtet, ndërsa nxënësit nuk diplomohen vetëm pse kopjojnë detyrat e tyre.

Viktor Orbáni humbi pushtetin në Hungari. Ndërkohë, zhvillimet politike në Serbi po e vënë në provë serioze modelin e Aleksandar Vuçiqit. Dhe në Shkup, kryeministri Mickoski duhet të ketë filluar të pyesë veten nëse ka zgjedhur modelin e duhur për t’u kopjuar.

Sepse kur ndryshon era në Budapest dhe Beograd, në Shkup mund të fillojnë të lëvizin edhe perdet e zyrës së kryeministrit.

Kredia hungareze: paratë erdhën, pyetjet mbetën!

Mickoski e mori kredinë hungareze prej rreth një miliard eurosh si trofe politik dhe ekonomik. Mesazhi ishte i qartë: ja, ne dimë të sigurojmë para, ndërsa të tjerët vetëm flasin.

Por politika nuk është panair ku kryeministri ekspozon çekun më të madh dhe pret duartrokitje.

Tani, me ndryshimin e pushtetit në Hungari dhe me pyetjet që janë ngritur për marrëveshjet financiare, qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë transparencë të plotë: si u negociua kredia, cilat janë kushtet, ku shkojnë paratë dhe kush përfiton prej tyre?

Nëse marrëveshja është e pastër, le të flasin dokumentet. Nëse gjithçka është bërë sipas ligjit, le ta dëshmojnë institucionet.

Por një gjë duhet ta kuptojë Mickoski: kredia nuk është dhuratë nga xhaxhai i pasur i Budapestit. Është borxh që qytetarët do ta paguajnë edhe pasi politikanët të kenë ndërruar zyrat.

Dhe çfarë ironie! Deri dje, Budapesti mund të shërbente si argument për suksesin e qeverisë. Nesër, pikërisht marrëdhëniet me Budapestin mund të bëhen burim pyetjesh të pakëndshme.

Kur ndërrohet qeveria në vendin e kreditorit, nuk ndryshon vetëm fotografia në mur. Ndonjëherë ndryshojnë edhe pyetjet që bëhen për paratë e dhëna.

Korridori 8: autostrada e premtimeve dhe kthesat e pushtetit

Pastaj kemi Korridorin 8, projektin që duhet ta lidhë vendin me Shqipërinë dhe Bullgarinë dhe që ka rëndësi të veçantë për ekonominë, rajonin dhe orientimin evropian.

Por te ne, duket se rrugët ndërtohen më shpejt në konferenca shtypi sesa në terren.

Korridori 8 nuk është rrugë private e Mickoskit, as pronë e ndonjë partie që mund ta hapë, mbyllë ose zhagisë sipas interesave të veta elektorale.

Nëse afatet shtyhen, qeveria duhet të tregojë pse. Nëse kontratat nuk realizohen, duhet të shpjegojë kush mban përgjegjësi. Nëse ekzistojnë pengesa reale, le t’i paraqesë me fakte.

Sepse qytetarët nuk mund të ushqehen me shirita inaugurimi dhe premtime për një të ardhme që gjithmonë shtyhet për nesër.

Dhe këtu vjen ironia më e madhe: një kryeministër mund të përpiqet ta shesë veten si strateg i madh rajonal, por në fund gjykohet edhe nga një pyetje shumë tokësore:

A u ndërtua rruga, apo vetëm u ndërtua karriera politike mbi premtimin për të?

Shqiptarët nuk janë dekor për fotografitë e koalicionit

Mickoski duhet ta kuptojë se Maqedonia e Veriut nuk është pronë private e VMRO-DPMNE-së, ndërsa shqiptarët nuk janë mobilie që zhvendosen sipas nevojave të shumicës parlamentare.

Të drejtat kushtetuese nuk janë dhuratë e kryeministrit. Nuk janë as favor që jepet kur nevojiten votat e partnerëve të koalicionit.

Janë detyrim i shtetit.

Kur shqiptarëve u kërkohet durim për çështjet e tyre, ndërsa shumica politike kërkon bindje pa kushte, kemi një problem serioz demokratik. Kur premtimet për barazi mbeten pas retorikës dhe pazareve, atëherë koalicioni mund të jetë i qëndrueshëm në numra, por jo domosdoshmërisht në besim.

Ndërkaq, çdo dyshim për ndikime të huaja, përfshirë ato që lidhen me partnerë politikë apo organizime fetare, duhet të hetohet mbi bazën e provave, jo të përdoret si armë propagandistike.

Mickoski nuk mund të kërkojë që shqiptarët të jenë partnerë kur i duhen për numrat e qeverisë, ndërsa t’i trajtojë si problem kur kërkojnë zbatimin e të drejtave të tyre.

Shqiptarët nuk janë numra në tabelën e koalicionit. Janë qytetarë të këtij shteti dhe Kushtetuta nuk lexohet vetëm kur i leverdis pushtetit.

Nga Budapesti në Beograd: a po dridhet edhe karrigia e Shkupit?

Mësimi nga zhvillimet politike në Hungari dhe Serbi nuk është se çdo qeveri e ngjashme do të bjerë automatikisht. Mësimi është se pushteti, sado i fortë të duket, nuk është i përjetshëm.

Nacionalizmi mund të sjellë vota. Propaganda mund të mbushë studio televizive. Kreditë mund të shiten si suksese historike. Armiqtë politikë mund të shpallen përgjegjës për çdo dështim.

Por asnjëra prej tyre nuk e zëvendëson ekonominë funksionale, institucionet e pavarura, drejtësinë, investimet e qëndrueshme dhe besimin e qytetarëve.

Vuçiqi kishte ndërtuar një sistem të fuqishëm politik. Orbáni kishte krijuar modelin e vet të qeverisjes. Por asnjëri nuk mund ta ndalte përgjithmonë ndryshimin e rrethanave politike.

Mickoski duhet të pyesë veten: a po ndërton institucione që do t’i shërbejnë shtetit, apo një sistem që funksionon vetëm për sa kohë ai dhe partia e tij janë në pushtet?

Sepse ka dallim mes një kryeministri që e udhëheq shtetin dhe një kryeministri që beson se shteti duhet të sillet sikur i përket atij.

Perëndimi nuk është menu restoranti!

Një ditë fotografohesh me partnerët perëndimorë, ditën tjetër mbështetesh te miqtë e Budapestit, ndërkohë që marrëdhëniet rajonale trajtohen si lojë shahu për mbijetesën e pushtetit.

Por orientimi strategjik i një shteti nuk është menu restoranti ku kryeministri zgjedh sot një pjatë nga Brukseli, nesër një nga Budapesti dhe pasnesër një nga Moska, sipas oreksit politik.

Maqedonia e Veriut ka nevojë për një kurs të qartë euroatlantik, për reforma të matshme dhe për marrëdhënie të besueshme me aleatët e saj.

Nëse Mickoski dëshiron të bindë Perëndimin se është partner serioz, duhet ta tregojë me vepra, jo vetëm me fotografi dhe deklarata.

Korridori 8, sundimi i ligjit, transparenca financiare dhe respektimi i të drejtave kushtetuese janë prova shumë më bindëse sesa çdo fjalim patriotik.

Aleatët nuk maten me numrin e fotografive të përbashkëta, por me besueshmërinë kur vjen koha për të marrë vendime.

A do të jetë Mickoski kapitulli i radhës?

Të shpallësh sot rënien e qeverisë së Mickoskit do të ishte e parakohshme. Qeveritë nuk bien si gurët e dominosë vetëm pse një aleat rajonal humb pushtetin.

Por një gjë është e sigurt: nëse kryeministri e ka ndërtuar strategjinë e tij mbi idenë se modelet e Budapestit dhe Beogradit do të vazhdojnë përgjithmonë, atëherë mund të ketë bërë një llogari të gabuar.

Politika nuk është kopjimi i një udhëheqësi të huaj. Është përgjegjësi ndaj qytetarëve të tu.

Nëse kredia hungareze rezulton marrëveshje e rregullt dhe transparente, qeveria duhet ta dëshmojë. Nëse Korridori 8 ka afate të arsyetuara, duhet t’i zbatojë. Nëse pretendon se i respekton shqiptarët, duhet ta tregojë përmes Kushtetutës dhe ligjit. Nëse thotë se është e orientuar drejt Perëndimit, duhet të veprojë në përputhje me këtë orientim.

Përndryshe, rrezikon të mbetet me shumë deklarata, disa premtime të vjetruara dhe një pyetje gjithnjë e më të pakëndshme nga qytetarët: çfarë përfituam ne nga gjithë kjo lojë?

Mickoski mund të mos jetë Vuçiqi. Maqedonia e Veriut nuk është Serbia. Por nëse kryeministri ka vendosur ta kopjojë modelin e tij, duhet ta dijë se kopjimi nuk garanton sukses.

Dhe tani, pas ndryshimeve në Budapest dhe tronditjeve politike në Beograd, Shkupi duhet ta shikojë realitetin pa iluzione.

Përfundimisht…

Mickoski deshi të luante rolin e strategut të madh ballkanik, me kredi hungareze në njërën dorë dhe retorikë patriotike në tjetrën.

Por strategjia e një shteti nuk matet me atë se sa mirë e imiton kryeministri një koleg të huaj. Matet me rrugët që ndërtohen, borxhet që menaxhohen, ligjet që zbatohen dhe qytetarët që trajtohen me dinjitet.

Nëse Orbáni nuk është më në pushtet dhe Vuçiqi përballet me një realitet të ri politik, Mickoski duhet të kuptojë se asnjë karrige nuk ka garanci të përjetshme.

Në Ballkan, politikanët shpesh duan të bëhen kopje të udhëheqësve të fortë. Por kur origjinali del nga skena, kopja duhet të dëshmojë se ka identitetin e vet.

Dhe pyetja për Mickoskin mbetet:

A është kryeministër me një strategji për Maqedoninë e Veriut, apo thjesht një Vuçiq i vogël që ende nuk e ka kuptuar se edhe modelet e mëdha mund të dalin nga moda?

www.telegrami.mk

Mesut Shabani