Shkruan: Mesut Shabani | Telegrami.mk
Vendimi i Qeverisë së Maqedonisë së Veriut për ta dërguar modelin e ri të provimit të jurisprudencës në Komisionin e Venecias mund të duket si një hap institucional drejt zgjidhjes së problemit. Por, pas gjuhës diplomatike të komunikatës së Ministrisë së Drejtësisë, mbetet një pyetje thelbësore: a po kërkohet vërtet zgjidhje juridike, apo po krijohet një etapë tjetër pritjeje për një çështje që prej kohësh kërkon përgjigje politike dhe institucionale?
Ta sqarojmë një gjë: Kushtetuta nuk dërgohet në Komisionin e Venecias për të marrë leje që të zbatohet. Kushtetuta është akti më i lartë juridik i shtetit dhe institucionet kanë detyrimin ta respektojnë dhe zbatojnë.
Komisioni i Venecias është organ këshillëdhënës, jo institucion që vendos mbi Kushtetutën e një shteti, nuk zëvendëson Gjykatën Kushtetuese dhe nuk merr përgjegjësinë e institucioneve vendore. Ai mund të japë mendim profesional për një model ligjor, të evidentojë probleme dhe të rekomandojë zgjidhje. Por përgjegjësia politike dhe juridike mbetet në Shkup.
Dhe këtu fillon problemi i ministrit Jeton Shasivari.
Ministria e Drejtësisë e paraqet modelin e propozuar si zgjidhje që garanton barazi dhe standarde të njëjta për të gjithë kandidatët. Por, sipas modelit të bërë publik, provimi parashikohet të ndahet në pjesë: njëra mund të zhvillohet në gjuhën e studimeve, ndërsa pjesa praktike, përfshirë procedurën civile dhe penale, mbetet në maqedonisht.
Atëherë, për çfarë barazie bëhet fjalë?
Nëse një kandidat shqiptar mund të përgjigjet në shqip në një pjesë të provimit, por jo në pjesën tjetër, ministria duhet të shpjegojë me argumente juridike pse kjo ndarje është e domosdoshme dhe pse nuk ekziston mundësia e një zgjidhjeje që respekton të drejtat gjuhësore pa cenuar standardet profesionale.
Amendamenti V i Kushtetutës përcakton statusin e gjuhëve zyrtare dhe mundësinë e përdorimit të gjuhëve të tjera zyrtare në organet e shtetit, në përputhje me ligjin. Pikërisht interpretimi dhe zbatimi i kësaj kornize juridike duhet të jenë në qendër të debatit, jo përdorimi i Komisionit të Venecias si argument për ta shtyrë përgjigjen.
Nuk duhet harruar se Komisioni i Venecias jep rekomandime, por nuk i zëvendëson institucionet e shtetit. As nuk mund të bëhet alibi për mungesën e një vendimi politik.
Shqiptarët nuk kërkojnë privilegj, por trajtim të barabartë dhe zbatim të të drejtave gjuhësore.
Nëse ministri Shasivari është i bindur se modeli i tij është në përputhje me Kushtetutën, le ta argumentojë publikisht. Nëse ka paqartësi juridike, le t’i sqarojë ato. Por qytetarët kanë të drejtë të dinë se çfarë po zgjidhet dhe kur do të zgjidhet.
Një tjetër çështje që kërkon përgjigje është afati. Nëse mendimi i Komisionit të Venecias pritet në dhjetor, çfarë do të ndodhë më pas? A do të ketë zbatim konkret, apo do të hapet një proces tjetër konsultimesh, analizash dhe interpretimesh?
Sepse shqiptarët nuk kanë nevojë për një kalendar të ri pritjeje. Kanë nevojë për një përgjigje institucionale.
Komisioni i Venecias mund të japë mendimin e tij, por nuk mund të marrë përgjegjësinë në vend të Qeverisë, ministrit dhe deputetëve.
Në fund, një pyetje për ministrin Shasivari: nëse barazia gjuhësore është parim kushtetues dhe nëse modeli juaj është juridikisht i qëndrueshëm, pse duhet pritur edhe një mendim ndërkombëtar për të sqaruar se çfarë të drejtash mund të ushtrojnë qytetarët në institucionet e shtetit të tyre?
Kushtetuta nuk është rekomandim i Komisionit të Venecias. Ajo është detyrim për institucionet e vendit. Dhe detyrimet kushtetuese nuk mund të zëvendësohen me komunikata për hapa proceduralë...www.telegrami.mk
Mesut Shabani
