Dy tragjedi, dy gra që më parë kishin kërkuar ndihmë nga policia dhe gjithsej 50 zyrtarë policorë ndaj të cilëve janë ngritur kallëzime penale ose po zhvillohen kontrolle hetimore nga prokuroria. Më shumë se një vit pas vrasjes së Rosica Kocevës nga Velesi dhe më shumë se tetë muaj pas vdekjes së Ivana Jovanovskës dhe vajzës së saj gjashtëvjeçare, Katja, çështja e përgjegjësisë së zyrtarëve që duhej t’i mbronin viktimat ende nuk ka një epilog të qartë.
Të dhënat e publikuara nga Telma më 16 nëntor nxjerrin në pah një problem serioz në reagimin institucional ndaj dhunës në familje. Në rastin e Rosicës, Kontrolli i Brendshëm i Ministrisë së Punëve të Brendshme ka ngritur kallëzime penale ndaj 11 zyrtarëve policorë për lëshime gjatë trajtimit të rastit. Në rastin e Ivanës, janë konstatuar lëshime në veprimet e 39 zyrtarëve policorë gjatë trajtimit të denoncimeve të mëparshme për dhunë në familje, ndërsa materialet i janë dorëzuar Prokurorisë për Ndjekjen e Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit.Për këto dy raste ende nuk ka epilog prokurorial. Kjo nuk do të thotë se të gjithë policët e kallëzuar janë fajtorë dhe as se përgjegjësia e tyre penale është vërtetuar. Por do të thotë se institucionet ende nuk kanë dhënë përgjigje nëse dhe kush do të mbajë përgjegjësi për lëshimet në rastet me pasoja tragjike.
Rosica kërkoi ndihmë shtatë herë, Ivana kishte denoncuar dhunën për vite me radhë
Para se të vritej, 31-vjeçarja Rosica Koceva nga Velesi kishte denoncuar shtatë herë se ish-partneri i saj e sulmonte, keqtrajtonte dhe shqetësonte. Më vonë, partneri i saj vrau Rosicën dhe babanë e saj, ndërsa më pas i dha fund jetës.Pavarësisht denoncimeve të mëparshme, rasti përfundoi me dy viktima. Fillimisht, MPB-ja pretendoi se policia kishte vepruar në përputhje me ligjin, por kontrolli i mëvonshëm i brendshëm konstatoi lëshime dhe ngriti kallëzime penale ndaj 11 zyrtarëve policorë. Sipas informacioneve të publikuara nga Telma, ndaj tyre ende nuk është ngritur aktakuzë.
Rasti i Ivanës Jovanovskës dhe vajzës së saj gjashtëvjeçare, Katja, e shfaqi të njëjtën dobësi sistematike në një formë edhe më tragjike. Ivana për vite me radhë kishte denoncuar dhunën në familje nga bashkëshorti i saj, Stojançe Jovanovski. Më 2 mars 2026, ajo dhe vajza e saj humbën jetën pas rënies nga ballkoni i një ndërtese.
Kontrolli i Brendshëm i MPB-së konstatoi lëshime te 39 zyrtarë policorë që kishin trajtuar denoncimet për dhunë. Materialet iu dorëzuan Prokurorisë për Ndjekjen e Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit për të shqyrtuar përgjegjësinë e mundshme penale. Bashkëshorti dhe babai i vajzës, Stojançe Jovanovski, është dënuar për nxitje të vetëvrasjes.Megjithatë, përgjegjësia penale e autorit të drejtpërdrejtë nuk e mbyll çështjen e përgjegjësisë institucionale. Përkundrazi, kjo duhet të jetë një objekt i veçantë i një hetimi serioz: a janë evidentuar siç duhet denoncimet, a janë vlerësuar rreziqet, a janë ndërmarrë masat ligjore dhe a mund të ishte parandaluar përsëritja e dhunës?
Ligji kërkon vlerësim të rrezikut, jo vetëm evidentim të denoncimit
Ligji për Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna ndaj Grave dhe Dhuna në Familje nuk e kufizon detyrimin e policisë vetëm në pranimin e një denoncimi dhe hartimin e një shënimi zyrtar. Institucionet kanë detyrim të bëjnë vlerësimin e rrezikut për jetën dhe integritetin fizik e psikik të viktimës, si dhe të rrezikut për përsëritjen e dhunës.
Sipas ligjit, vlerësimi i rrezikut duhet të bëhet urgjentisht, brenda 12 orëve të para nga denoncimi, ndërsa gjatë procedurës duhet të përditësohet në bashkëpunim me viktimën, në përputhje me nevojat e saj. Qëllimi është menaxhimi në kohë i rrezikut dhe sigurimi i ndihmës dhe mbrojtjes së koordinuar.
Ky detyrim ligjor është veçanërisht i rëndësishëm, sepse dhuna në familje nuk është një incident i izoluar që mund të vlerësohet vetëm në bazë të sulmit të fundit të denoncuar. Denoncimet e mëparshme, kërcënimet, ndjekja, shqetësimi dhe përsëritja e dhunës janë tregues që duhet të merren parasysh gjatë vlerësimit të rrezikut.
Nëse viktima denoncon vazhdimisht dhunën, institucionet nuk duhet që çdo herë të nisin nga zeroja, sikur bëhet fjalë për një ngjarje të re dhe të palidhur me të mëparshmet. Është e nevojshme të identifikohet modeli i dhunës dhe të vlerësohet nëse ekziston rreziku i përshkallëzimit të saj.
Pikërisht për këtë arsye, në këto dy raste pyetja kryesore nuk është vetëm nëse policët i kanë pranuar denoncimet, por çfarë kanë bërë pas pranimit të tyre.
Ekspertët evropianë paralajmërojnë për të njëjtin problem
Problemet me veprimet e institucioneve në rastet e dhunës ndaj grave nuk janë të reja. Në raportin për Maqedoninë e Veriut të vitit 2023, Grupi i Ekspertëve të Këshillit të Evropës për Luftën kundër Dhunës ndaj Grave dhe Dhunës në Familje – GREVIO – ka vënë në pah dobësi serioze në reagimin policor.
GREVIO shprehu shqetësim për informacionet se thirrjet për dhunë në familje nuk trajtohen gjithmonë me prioritet dhe se zyrtarët e specializuar policorë nuk dërgohen menjëherë në vendin e ngjarjes. Në raport theksohet gjithashtu se disa zyrtarë e minimizojnë dhunën, e arsyetojnë sjelljen e autorit ose përpiqen ta paraqesin rastin si një grindje të zakonshme mes partnerëve.
Veçanërisht i rëndësishëm është paralajmërimi i GREVIO-s se ekziston mbikëqyrje dhe përgjegjësi e pamjaftueshme kur policia nuk e përmbush detyrimin për të mbrojtur viktimat dhe për të hetuar rastet e dhunës ndaj grave.
Ekspertët evropianë kërkuan që çdo denoncim të merret seriozisht, të trajtohet në kohë dhe të veprohet në mënyrë që të mbrohen nevojat dhe dinjiteti i viktimës.
Këto gjetje tregojnë se problemi nuk qëndron vetëm te lëshimet individuale, por edhe te mënyra se si sistemi e identifikon dhe trajton dhunën në familje. Tragjeditë me Rosicën dhe Ivanën e rikthyen sërish këtë çështje në qendër të interesit publik.
Prokuroria pranon se departamenti është i mbingarkuar
Shefja e re e Prokurorisë për Ndjekjen e Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit, Iskra Haxhi Vasileva, në një deklaratë për Telma-n theksoi se departamenti i specializuar për ndjekjen e veprave penale të kryera nga persona me autorizime policore dhe pjesëtarë të policisë së burgjeve funksionon me vetëm dy prokurorë dhe është i mbingarkuar me një numër të madh lëndësh.
Ajo vlerësoi se nevojitet një përmirësim thelbësor i pozitës së këtij departamenti dhe i qasjes ndaj përgjegjësisë së zyrtarëve policorë, e cila përfshin si përgjegjësinë disiplinore, ashtu edhe atë penale.
Ky pranim ngre një pyetje shtesë për kapacitetet e institucioneve që duhet të hetojnë pikërisht ata zyrtarë të cilët kanë detyrim ligjor të mbrojnë qytetarët.
Nëse departamenti i specializuar nuk ka mjaftueshëm prokurorë dhe burime, pasojat nuk janë vetëm administrative. Zvarritja e procedurave mund ta vonojë përgjegjësinë, ta ulë besimin te institucionet dhe të krijojë përshtypjen se lëshimet e zyrtarëve nuk kanë pasoja.
Ndërkaq, përgjegjësia disiplinore nuk duhet të ngatërrohet me atë penale. Procedura disiplinore përcakton nëse një zyrtar ka shkelur detyrimet e punës dhe ato profesionale, ndërsa procedura penale duhet të vërtetojë nëse veprimet e tij përmbushin elementet ligjore të një vepre të caktuar penale. Njëra nuk e zëvendëson tjetrën.
Kush i mbron gratë kur ata që duhet t’i mbrojnë nuk veprojnë?
Pesëdhjetë kallëzimet dhe verifikimet në këto dy raste nuk janë vetëm një numër në statistikat e prokurorisë. Ato janë tregues i përmasave të përgjegjësisë institucionale që duhet të hetohet.
Dhuna në familje nuk fillon me sulmin e fundit dhe as nuk përfundon me rezultatin tragjik. Shpesh asaj i paraprijnë muaj apo vite kërcënimesh, frikësimesh, kontrolli, ndjekjeje dhe dhune fizike. Denoncimet janë paralajmërime se ekziston rreziku. Nëse institucionet i trajtojnë ato si incidente të izoluara, në vend që t’i shohin si pjesë të një modeli më të gjerë të dhunës, mbrojtja mbetet vetëm formale.
Prandaj, përgjegjësia nuk duhet të përfundojë me kontrolle të brendshme, njoftime zyrtare dhe lëndë të hapura. Publiku ka të drejtë të dijë se çfarë është konstatuar në procedurat kundër zyrtarëve policorë, nëse janë marrë masa disiplinore, nëse prokuroria ka hapur hetime dhe kur mund të priten vendimet.
Në rastet e Rosicës dhe Ivanës, institucionet kishin disa paralajmërime se gratë ishin të ekspozuara ndaj dhunës. Sot, kur tragjeditë tashmë kanë ndodhur, më e pakta që pritet është një hetim i plotë dhe i pavarur për çdo lëshim.
