www.telegrami.mk
hulumtim gazetaresk
Mbretëria SKS si model Maqedonisë së pavarur tash RMV
Shpesh dëgjojmë se Maqedonia e Veriut po ndërton një shtet modern, demokratik dhe evropian. Megjithatë, kur shihen politikat e zhvillimit rajonal, shpërndarja e investimeve publike dhe përfaqësimi i barabartë i komuniteteve, lindin dilema serioze mbi drejtimin që po merr vendi. Paradoksalisht, për shumë qytetarë, shteti i sotëm nuk i ngjan as modelit të Republikës Socialiste të Maqedonisë në kuadër të ish-RSFJ-së, e cila të paktën në teori promovonte zhvillim më të balancuar territorial. Përkundrazi, krijohet përshtypja e një rikthimi te logjika e centralizimit dhe favorizimit që shumëkush e lidh me periudhën e Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve (SKS).Natyrisht, krahasimet historike kanë kufijtë e tyre dhe periudhat nuk janë identike. Por kur një pjesë e qytetarëve ndihen të përjashtuar nga zhvillimi ekonomik dhe vendimmarrja politike, këto krahasime bëhen të pashmangshme. Një shtet që synon integrimin evropian duhet të garantojë barazi reale në investime, mundësi dhe përfaqësim për të gjitha rajonet dhe komunitetet. Përndryshe, rrezikon të ushqejë perceptimin se po ringjallen modele të vjetra centralizimi, të cilat historia i ka dëshmuar si të dëmshme për kohezionin dhe stabilitetin e vendit.
Për fillim sqarim të termeve (preambula e shkrimit)
Një shtet funksional matet jo vetëm nga sa investon, por edhe nga mënyra se si i shpërndan investimet. Kur qytetarët e të gjitha rajoneve kontribuojnë në buxhetin e përbashkët përmes taksave, është e natyrshme të presin që zhvillimi të jetë i balancuar dhe i drejtë. Por kur investimet publike përqendrohen vazhdimisht në një pjesë të territorit, ndërsa rajone të tjera mbeten në pritje të projekteve infrastrukturore, ekonomike dhe sociale, lind pyetja nëse kemi të bëjmë me politikë zhvillimore apo me favorizim rajonal të institucionalizuar. Një qasje e tillë jo vetëm që thellon pabarazitë ekonomike, por dëmton edhe besimin e qytetarëve në institucionet shtetërore.
Nuk ka një term të vetëm universal, por në shkencat politike dhe ekonomike përdoren disa koncepte të afërta:
- Zhvillim i pabarabartë rajonal (uneven regional development) – kur investimet publike përqendrohen në disa rajone, ndërsa të tjerat lihen pas dore.
- Diskriminim territorial ose diskriminim rajonal – kur shteti favorizon sistematikisht një pjesë të territorit në dëm të pjesëve të tjera.
- Centralizim ekonomik – kur burimet, investimet dhe institucionet përqendrohen kryesisht në kryeqytet ose në një rajon të caktuar.
- Favorizim etno-rajonal (ethno-regional favoritism) – kur investimet nuk ndahen sipas nevojave ekonomike, por sipas përkatësisë etnike ose politike të rajonit.
- Nacionalizëm ekonomik përjashtues mund të përdoret si përshkrim politik kur shteti përdor politikat ekonomike për të forcuar dominimin e një grupi kombëtar në një pjesë të territorit, por ky nuk është termi më i zakonshëm akademik.
Kur flitet për rastin e Maqedonisë së Veriut dhe se investimet shtetërore përqendrohen kryesisht në pjesën lindore apo në zonat me shumicë maqedonase, ndërsa rajonet shqiptare marrin më pak investime, atëherë termat më të saktë do të ishin:
- pabarazi rajonale në investimet publike,
- diskriminim rajonal në zhvillim,
- favorizim etno-rajonal i investimeve shtetërore.
Për një kritikë politike më të fortë mund të thuash:
“Kur shteti mbledh taksa nga i gjithë territori, por investon kryesisht në një pjesë të tij, kjo nuk është politikë e balancuar zhvillimore, por favorizim rajonal që prodhon pabarazi ekonomike dhe ndjenjë përjashtimi tek qytetarët e rajoneve të neglizhuara.”
Kjo formulë është më e saktë politikisht dhe akademikisht sesa ta quash thjesht “nacionalizëm ekonomik”.
Zhvillimi i qëndrueshëm nuk ndërtohet duke krijuar rajone të privilegjuara dhe rajone të harruara. Një shtet që investon në mënyrë të pabarabartë rrezikon të prodhojë pakënaqësi, emigrim, varfëri dhe ndarje më të thella shoqërore. Barazia në investimet publike nuk është privilegj, por detyrim ndaj çdo qytetari që kontribuon në buxhetin e shtetit. Nëse zhvillimi nuk shpërndahet në mënyrë të drejtë në të gjithë territorin, atëherë nuk kemi sukses kombëtar, por vetëm prosperitet të pjesshëm të ndërtuar mbi pabarazi rajonale. Një shtet i fortë nuk matet nga sa zhvillon qendrën, por nga sa kujdeset për të gjitha pjesët e tij…www.telegrami.mk …
nesër pjesa 2 Veriu i zhvilluar, jugu i lënë pas,në RMV e kundërta? Paradoksi i zhvillimit rajonal në botë dhe në Ballkan
Mesut Shabani
