www.telegrami.mk
Nëse për vite me radhë në Tetovë janë ndërtuar objekte pa leje, në tokë shtetërore apo në zona të rrezikut, kjo nuk është vetëm çështje e qytetarëve. Është dështim institucional.
Ku qëndron përgjegjësia?
1. Inspektorati urbanistik
Nëse ndërtimet janë bërë hapur dhe nuk janë ndalur në fazën fillestare, do të thotë se kontrolli ka qenë i dobët, selektiv ose i politizuar.
2. Planet urbanistike (Plani Detajor Urbanistik , Plani Gjeneral Urbanistik)
Nëse nuk ka pasur plane reale, të përditësuara dhe të zbatueshme, shteti ka krijuar terren për kaos. Kur nuk planifikon, njerëzit ndërtojnë si munden.
3. Legalizimet masive
Në Maqedonia e Veriut janë bërë procese legalizimi që në praktikë kanë dërguar mesazh të qartë:
“Ndërto sot, rregulloje nesër.”
Ky precedent minon autoritetin e ligjit.
4. Interesi politik
Ndërtimet pa leje shpesh janë përdorur si kapital elektoral. Askush nuk donte të përplasej me votuesit para zgjedhjeve.
Çfarë do të thotë kjo sot?
Kur ndodh fatkeqësia dhe komuna thotë “nuk ka kompensim”, juridikisht mund të ketë të drejtë.
Por politikisht, institucionet nuk janë të pafajshme.
Sepse:
- Nuk mund të tolerosh 20 vite dhe të kërkosh disiplinë brenda natës.
- Nuk mund të dështosh në parandalim dhe pastaj të flasësh vetëm për përgjegjësi individuale.
Thelbi
Përgjegjësia është e dyfishtë:
- Qytetari që ndërton pa leje.
- Institucioni që nuk e ndalon, nuk planifikon dhe në disa raste e inkurajon heshturazi.
Nëse nuk pranohet ky dështim strukturor, çdo debat për kompensim mbetet i cunguar.
Nëse një objekt është ndërtuar pa leje dhe sidomos në tokë shtetërore, ai konsiderohet i paligjshëm. Sipas logjikës së ligjit për ndërtim dhe menaxhim të pronës publike në Tetovë dhe në Maqedonia e Veriut, institucionet nuk kanë bazë ligjore për të investuar para publike në objekte që nuk ekzistojnë juridikisht.
Ka disa pika të qarta këtu:
1. Parimi ligjor
Komuna nuk mund të kompensojë dëme për diçka që nuk është e legalizuar. Do të ishte precedent i rrezikshëm: shteti do të shpërblente shkeljen e ligjit.
2. Përgjegjësia individuale
Ndërtimi në zona të rrezikshme (kodrina, zona me rrëshqitje dheu, shtrati i ujërave) pa projekt dhe pa leje është vendim personal. Rreziku dihet.
3. Problemi real – toleranca ndër vite
Këtu fillon debati politik: nëse për vite me radhë ka pasur ndërtime pa leje dhe institucionet i kanë toleruar, atëherë përgjegjësia nuk është vetëm e qytetarit. Shteti ka dështuar në kontroll urbanistik.
4. Dimensioni social
Shumë familje ndërtojnë pa leje jo nga “leverdia”, por nga mungesa e alternativës ekonomike. Refuzimi i kompensimit është ligjërisht korrekt, por politikisht i ndjeshëm.
Pra:
– Juridikisht: po, është vendim i mbështetshëm.
– Politikisht dhe socialisht: çështje shumë më komplekse.
Në fund, thelbi është ky: ligji nuk mund të zbatohet vetëm kur ka përmbytje. Ai duhet të zbatohet çdo ditë.
www.telegrami.mk
===========================================
Mesut Shabani
