www.telegrami.mk
lajmi aktiv që qarkullon
==========================================================
komenti analitik
lajmi interaktiv
Deklarata e kryeministrit Hristijan Mickoski se prokuroria duhet të “nxjerrë rastet nga sirtari”, të “mbyllë ato pa prova” dhe të “formojë raste për gjykatë”, në pamje të parë tingëllon si thirrje për efikasitet dhe drejtësi. Por, në thelb, ajo hap një problem serioz: ndërhyrjen e pushtetit ekzekutiv në gjyqësor.
Sipas Kushtetutës së Republikës së Maqedonisë së Veriut, ndarja e pushteteve është vlerë themelore. Gjykatat dhe Prokuroria Publike janë institucione të pavarura dhe nuk i nënshtrohen qeverisë apo kryeministrit. Roli i ekzekutivit përfundon te krijimi i kornizës ligjore dhe sigurimi i kushteve për funksionimin e sistemit – jo te udhëzimi se cilat raste duhet të hetohen, mbyllen apo dërgohen në gjykatë.
Problemi nuk është vetëm juridik, por edhe institucional dhe simbolik. Kur kryeministri flet publikisht për mënyrën se si duhet të veprojë prokuroria, ai nuk jep thjesht një mendim politik – ai krijon presion. Edhe pa urdhër formal, mesazhi është i qartë: drejtësia pritet të lëvizë sipas pritjeve të pushtetit.
Kjo qasje bie ndesh edhe me standardet evropiane. Komisioni i Venecias ka qenë i qartë dhe konsistent në opinionet e tij për vendet e Ballkanit: politikanët duhet të shmangin çdo koment që prek raste konkrete apo orienton veprimtarinë e prokurorëve dhe gjyqtarëve. Edhe ndërhyrjet indirekte, përmes deklaratave publike, dëmtojnë perceptimin e pavarësisë së gjyqësorit – dhe perceptimi është po aq i rëndësishëm sa realiteti.
Veçanërisht problematike është ideja e kryeministrit si “gjenerator i drejtësisë”. Në një shtet të së drejtës, drejtësia nuk prodhohet nga politika. Ajo administrohet nga institucione të pavarura, me procedura, prova dhe përgjegjësi ligjore. Çdo përpjekje për ta personalizuar ose politizuar këtë proces e kthen drejtësinë në instrument pushteti.
Lufta kundër korrupsionit dhe pandëshkueshmërisë është legjitime dhe e nevojshme. Por ajo nuk fitohet duke e zëvendësuar pavarësinë institucionale me vullnet politik. Përkundrazi, sa më shumë politika flet si gjyq, aq më pak drejtësi prodhon sistemi.
Në fund, pyetja nuk është nëse kryeministri ka qëllime të mira. Pyetja është nëse mënyra se si i shpreh ato respekton Kushtetutën dhe standardet demokratike. Në këtë rast, përgjigjja është e qartë: jo...
SI DUKET KY INTERVENIM nga Kushtetuta e RMV-së dhe si do ta shihte Komisioni i Venecias.
Këndvështrimi i Kushtetutës së RMV-së
Parimet kyçe:
- Neni 8 – Ndarja e pushteteve është vlerë themelore kushtetuese.
Ekzekutivi nuk guxon të ndërhyjë në gjyqësor. - Neni 98 – Gjykatat janë të pavarura dhe autonome.
Vendimmarrja gjyqësore bëhet pa ndikim politik. - Neni 106 – Prokuroria Publike është organ i pavarur që ndjek veprat penale.
Nuk i nënshtrohet qeverisë, as kryeministrit.
Problemi me deklaratën e Mickoskit:
Kur thotë se prokuroria duhet:
- t’i “nxjerrë rastet nga sirtari”
- t’i “mbyllë ato pa prova”
- t’i “formojë dhe dorëzojë rastet në gjykatë”
ai po hyn në kompetencë që Kushtetuta nuk ia jep.
Edhe pa urdhër formal, udhëzimi publik politik është:
- shkelje e frymës kushtetuese
- cenim i pavarësisë institucionale
Me fjalë SHKURT E SHQIP:
Sipas Kushtetutës, kryeministri s’ka të drejtë të flasë kështu për punën konkrete të prokurorisë dhe gjykatave.
Si do ta vlerësonte Komisioni i Venecias
Komisioni i Venecias është shumë strikt për këtë temë.
Qëndrimi i tyre standard (nga opinionet për Ballkanin):
- Politikanët nuk duhet:
- të komentojnë raste konkrete
- të japin udhëzime publike prokurorëve
- të paraqiten si “korrigjues” të drejtësisë
- Edhe deklaratat politike, nëse krijojnë:
- presion
- frikë
- pritje politike ndaj gjyqtarëve/prokurorëve
konsiderohen ndërhyrje indirekte.
Në gjuhën e Venecias, kjo deklaratë do etiketohej si:
“Rrezik për perceptimin e pavarësisë së gjyqësorit dhe politizim i funksionit të prokurorisë.”
Sidomos problematike është fraza:
“të jetë gjenerator i drejtësisë”
Sepse:
- drejtësia nuk ka gjenerator politik
- ajo prodhohet nga institucione të pavarura, jo nga qeveria
- Sipas Kushtetutës së RMV-së: deklarata është teknikisht dhe institucionalisht e gabuar.
- Sipas standardeve të Komisionit të Venecias: do vlerësohej si presion politik mbi gjyqësorin.
- Qëllimi mund të jetë “luftë kundër korrupsionit”,
- por forma dhe gjuha janë në kundërshtim me shtetin e së drejtës…www.telegrami.mk
- ================================================================
Mesut Shabani
