www.telegrami.mk
ANB-ja (Agjencia për Siguri Nacionale) nuk është formalisht thjesht “DBK-ja me emër të ri”, por u krijua në vitin 2019 si institucion i ri, pas reformimit të Drejtorisë për Siguri dhe Kundërzbulim (DBK/UBK).
Ligji për ANB-në u miratua më 22 maj 2019 dhe përcaktoi ANB-në si organ të pavarur të administratës shtetërore me cilësi personi juridik.
Çfarë ndodhi me DBK/UBK?
Reforma e vitit 2019 synonte që:
- DBK/UBK të mos vazhdonte më si strukturë e njëjtë brenda MPB-së;
- të krijohej ANB si shërbim i veçantë i sigurisë;
- kompetencat e saj të lidhen kryesisht me mbledhjen dhe analizimin e informacioneve për kërcënimet ndaj sigurisë kombëtare;
- të vendoseshin mekanizma më të fortë kontrolli dhe mbikëqyrjeje.
Ligji thotë shprehimisht se ANB vepron në mënyrë të pavarur dhe pa ndikim nga partitë politike.
Pra, në kuptimin institucional dhe juridik:
ANB ≠ DBK/UBK, sepse DBK u reformua dhe u zëvendësua me një strukturë të re ligjore.
Por në kuptimin e vazhdimësisë së shërbimit, përgjigjja është më komplekse: ANB trashëgon një pjesë të funksioneve, dokumentacionit, personelit dhe kapaciteteve të ish-DBK/UBK-së, prandaj mund të flitet për një vazhdimësi funksionale, jo për identitet juridik të njëjtë.
Kjo është shumë e rëndësishme kur pyetet për personelin e ish-DBK-së: fakti që ANB është institucion i ri nuk do të thotë automatikisht se të gjithë punonjësit e ish-DBK-së u larguan.
dosjet dhe arkivi i ish-DBK/UBK nuk u zhdukën juridikisht me krijimin e ANB-së, por çështja është më e ndërlikuar se sa formulimi “arkivi kaloi te ANB”.
Çfarë ndodhi në vitin 2019?
Më 1 shtator 2019, UBK-ja u shfuqizua dhe kompetencat e saj iu transferuan ANB-së. Këtë e konfirmon vetë ANB-ja në historikun zyrtar të institucionit.
Por kjo nuk do të thotë se i gjithë arkivi historik i UBK-së u dorëzua automatikisht në Arkivin Shtetëror. Ligji për materialin arkivor parashikonte që institucionet shtetërore duhet ta evidentojnë dhe ruajnë materialin arkivor deri në momentin e dorëzimit të tij në Arkivin Shtetëror.
Po dosjet personale?
Këtu është pika shumë interesante.
Ekzistojnë dëshmi se një pjesë e dosjeve të shërbimeve të vjetra të sigurimit janë ruajtur brenda strukturave të MPB-së/UBK-së, ndërsa një pjesë tjetër është shkatërruar shumë më herët.
Një hulumtim i BIRN-it për arkivat e ish-shërbimeve të sigurimit raporton se burime nga institucionet e sigurisë pretendonin se një pjesë e madhe e dosjeve të periudhës 1945–1991 ishte shkatërruar, ndërsa një pjesë më e vogël kishte mbetur në MPB dhe, sipas këtyre burimeve, ishte kaluar te ANB dhe Agjencia e Inteligjencës. Por ANB-ja në atë kohë nuk e konfirmoi publikisht këtë informacion.
Pra, nuk mund të themi me siguri dokumentare se “i gjithë arkivi i DBK-së ndodhet sot në ANB”.
Një element edhe më i rëndësishëm
Në analizën e DCAF për reformën e UBK-së në ANB përmendet edhe “Kjedhja e arkivit digjital të UBK-së”, si një nga aferat që e shoqëruan UBK-në. Analiza dokumenton gjithashtu se persona që dyshonin se ishin evidentuar nga UBK-ja kishin kërkuar hapjen e dosjeve të tyre dhe, në raste të caktuara, edhe mikrofilmimin dhe marrjen e përmbajtjes së dosjeve.
Kjo do të thotë se duhet të dallojmë të paktën katër kategori:
- Dosjet operative të UBK-së – materiale të operacioneve dhe hetimeve të sigurisë.
- Dosjet personale të qytetarëve – persona që ishin objekt evidentimi/ndjekjeje.
- Arkivi historik i shërbimeve të mëparshme – periudha e SDB/UDBA-së dhe strukturave para UBK-së.
- Arkivi elektronik/digjital i UBK-së – veçanërisht i rëndësishëm për shkak të aferës së “vjedhjes së arkivit digjital”.
A i mori ANB-ja dosjet e UBK-së?
Ka indicie të forta se një pjesë e materialeve të UBK-së vazhduan të ruheshin në strukturat e sigurisë pas vitit 2019 dhe se një pjesë e tyre lidhet me ANB-në.…www.telegrami.mk
