www.telegrami.mk
Në Maqedoninë e Veriut duket se debati politik po hyn gjithnjë e më shumë në një fazë ku zgjedhjet fillojnë shumë kohë para se të caktohet data e tyre.
Sot flitet për pranverën e vitit 2027, ndërkohë që mandati aktual dhe deklaratat publike të kryeministrit Hristijan Mickoski e vendosin ciklin e rregullt zgjedhor në pranverën e vitit 2028. Por fakti që në opinion tashmë zhvillohen kalkulime për kandidatë, lista deputetësh, financim dhe pozicionim partiak tregon se beteja politike ka filluar shumë më herët se fushata zyrtare.
Dhe këtu lind pyetja më e rëndësishme:
A po përgatiten partitë për t’u përballur me qytetarin, apo po përgatiten për të kontrolluar mekanizmin e pushtetit?
Në çdo sistem demokratik, kandidatët duhet të zgjidhen mbi bazën e programit, integritetit, profesionalizmit dhe mbështetjes qytetare. Por kur fillojnë të qarkullojnë pretendime se kandidatëve potencialë u kërkohet të marrin përsipër shpenzimet e fushatës, atëherë financimi politik bëhet një çështje që kërkon transparencë shumë më të madhe.
Një kandidat për deputet nuk duhet të pyetet së pari: “Sa para mund të sjellësh?”
Duhet të pyetet: “Çfarë mund t’u ofrosh qytetarëve?”
Nëse financimi i politikës shndërrohet në një investim privat, atëherë lind një problem shumë serioz demokratik: kush paguan, pret kthim. Dhe në politikë, kthimi i investimit mund të marrë formën e ndikimit mbi vendimmarrjen, tenderët, punësimet, kontratat publike ose politikat ekonomike.
Pikërisht për këtë arsye, pretendimet për presione ndaj bizneseve, për “reketim”, për frikësim përmes inspektorateve apo për përdorimin selektiv të institucioneve duhet të hetohen dhe dokumentohen, jo të mbeten vetëm në nivelin e thashethemeve politike.
Sepse nëse një biznesmen duhet të financojë një parti nga frika se mund të përballet me kontrolle administrative, kjo nuk është më thjesht garë politike. Është një pyetje për funksionimin e shtetit ligjor.
Por edhe këtu duhet kujdes: një akuzë politike nuk është provë penale. Prandaj përgjegjësia është e institucioneve, prokurorisë, mediave dhe vetë partive që të tregojnë dokumente, emra, shuma dhe procedura.
Dhe brenda VMRO-DPMNE-së?
Një tjetër dimension është beteja e brendshme.
Nëse në qytete të ndryshme ka filluar diskutimi për kandidatura, lista dhe pozicionime brenda VMRO-DPMNE-së, atëherë pyetja nuk është vetëm kush do të jetë në listë, por çfarë lloj partie do të jetë VMRO-DPMNE në zgjedhjet e ardhshme.
A do të jenë listat rezultat i konkurrencës së brendshme dhe meritës, apo rezultat i besnikërisë ndaj strukturave drejtuese?
Kjo është një pyetje legjitime për çdo parti që kërkon të qeverisë një shtet.
Mickoski – kryeministër, kryetar partie apo projekt presidencial?
Në opinion qarkullojnë edhe skenarë për një të ardhme politike ku Mickoski mund të largohet nga posti i kryeministrit dhe të synojë Presidencën, ndërsa Aleksandar Nikoloski do të merrte drejtimin e Qeverisë.
Por ky është aktualisht skenar politik, jo fakt i konfirmuar.
Madje Mickoski në korrik 2026 e mohoi publikisht se do të kandidojë për president në vitin 2029 dhe tha se pas mandatit do të kthehej në universitet.
Prandaj më interesante se vetë thashethemi është pyetja:
Pse po qarkullon ky skenar dhe kujt i shërben politikisht?
Në politikë, edhe spekulimet për pasardhësin mund të jenë pjesë e betejës për pozicionim.
Paratë publike dhe kredia
Edhe çështja e borxhit duhet të futet në këtë debat, por pa manipulime.
Në maj 2026 Kuvendi miratoi huamarrje prej 260 milionë eurosh nga pesë banka ndërkombëtare, të destinuara për qëllime të përgjithshme buxhetore, investime kapitale dhe rifinancim. Ministria e Financave tha se ndër bankat financuese kishte edhe banka të njohura nga Mbretëria e Bashkuar.
Pra, pyetja serioze nuk është nëse kredia është “britanike” apo jo.
Pyetja është:
Ku shkojnë paratë? Kush i menaxhon? Çfarë projektesh financohen? Kush përfiton ekonomikisht? Dhe a do të ketë transparencë të plotë për çdo euro të marrë borxh?
Sepse borxhi publik nuk është para e një partie. Është detyrim që në fund e mbajnë qytetarët dhe gjeneratat e ardhshme.
Demokracia nuk mund të bëhet ankand
Nëse zgjedhjet e ardhshme do të shndërrohen në një garë ku kandidatët maten me shumën që mund të mbledhin, bizneset me gatishmërinë për të financuar, ndërsa institucionet perceptohen si mjete presioni ndaj kundërshtarëve ekonomikë, atëherë problemi nuk është vetëm te një parti.
Problemi bëhet sistemik.
Dhe pikërisht këtu duhet të jetë kritika:
Qytetari nuk duhet të jetë financuesi i padukshëm i një sistemi politik që pastaj i kërkon llogari atij.
Partitë duhet të tregojnë kush i financon. Kandidatët duhet të tregojnë nga vijnë paratë e fushatës. Institucionet duhet të veprojnë njësoj ndaj mikut dhe kundërshtarit. Biznesi duhet të jetë i lirë nga frika politike. Dhe listat zgjedhore duhet të jenë vend ku hyjnë njerëzit që kanë çfarë t’i ofrojnë shoqërisë, jo ata që kanë mundësi më të mëdha financiare.
Në fund, pyetja nuk është vetëm:
“Kush do t’i fitojë zgjedhjet?”
Pyetja më e rëndësishme është:
“Çfarë lloj sistemi politik do të ndërtohet deri në ditën kur qytetari të hyjë në kabinën e votimit?”
Por para se të ndodh ndonjë skenar…priten të ndodhin zgjedhjet për kryetar komune në Bërvenicë më 18 tetor 2026.që do të jetë barometri kryesor i pushtetit qeveritar në vetë elektoratin…pra ditët dikush i ka të numruara politikisht ..nëse fiton VMRO do ketë zgjedhje të parakohëshme në prill 2027 …nëse jo …do e maltretoj me deklarata edhe BDI edhe VLEN….për momentumin e zgjedhjeve të përkohëshme ose të rregullta më 2028…www.telegrami.mk
Mesut Shabani
