www.telegrami.mk
analizë
Kur rezultatet janë të këqija, ministrat ndërrojnë fajtorët. Nxënësit nuk ndërrojnë moshën.
Rezultatet e PISA-s 2025 dolën sërish të dobëta dhe ministrja e Arsimit dhe Shkencës, Vesna Janevska, reagoi me formulën tashmë të njohur politike:
“Këto janë rezultate të reformave të bëra më herët.”
Sipas saj, qeveria aktuale erdhi në pushtet në vitin 2024, ndërsa testimi u zhvillua në vitin 2025, prandaj rezultatet nuk mund t’i atribuohen reformave të saj. Dhe në këtë pjesë ka një logjikë: PISA teston 15-vjeçarë dhe rezultatet e një sistemi arsimor nuk ndryshojnë brenda gjashtë muajsh.
Por pikërisht këtu fillon problemi i Janevskës.
Sepse nëse ajo thotë se rezultatet e sotme janë produkt i politikave të djeshme, atëherë duhet të pranojë edhe rregullin tjetër:
rezultatet e nesërme do të jenë produkt i politikave që po zbaton ajo sot.
Dhe këtu PISA kthehet nga statistikë në faturë politike.
Nga ministri në ministër, faji kalon si stafetë
PISA 2018 solli një përmirësim të dukshëm për Maqedoninë e Veriut. OECD regjistroi rritje në matematikë, lexim dhe shkencë krahasuar me vitin 2015. Në matematikë rezultati u rrit nga 371 në 394 pikë, në lexim nga 352 në 393, ndërsa në shkencë nga 384 në 413. Megjithatë, vendi mbeti nën mesataren e OECD-së.
Pra, ministrat e asaj periudhe mund të thoshin:
“Ka përmirësim.”
Dhe kishte vërtet përmirësim të matur nga PISA.
Pastaj erdhi PISA 2022.
OECD konstatoi se rezultatet mesatare të Maqedonisë së Veriut ranë në matematikë, lexim dhe shkencë krahasuar me vitin 2018. Në matematikë vetëm 34% e nxënësve arritën nivelin minimal të kompetencës, kundrejt 69% në mesataren e OECD-së.
Pra, në vitin 2018 mund të thuhej “u përmirësuam”.
Në vitin 2022 mund të thuhej “ramë përsëri”.
Dhe në vitin 2025 Janevska thotë:
“Fajin e kanë reformat e mëparshme.”
Kjo është politika e arsimit si një garë stafetë ku secili ministër e merr shkopin vetëm për ta kaluar menjëherë te paraardhësi.
Por PISA nuk pyet kush ishte ministër
Ky është thelbi.
PISA nuk pyet nëse ministri ishte nga VMRO-DPMNE, LSDM apo ndonjë parti shqiptare.
PISA nuk pyet kush ishte në Qeveri.
PISA nuk pyet kush e kishte shumicën në Kuvend.
PISA pyet nëse një 15-vjeçar di të lexojë dhe të kuptojë një tekst, të zgjidhë një problem matematikor, të përdorë njohuritë shkencore dhe t’i zbatojë ato në situata reale.
Prandaj është shumë e lehtë që një ministër të thotë:
“Ky është dështimi i paraardhësve.”
Por është shumë më e vështirë të thuash:
“Unë marr përgjegjësinë që rezultatet e ardhshme të jenë më të mira.”
Janevska kërkon dhjetë vjet
Ministrja thotë se rezultatet e reformës që po zbatohet tani do të shihen pas rreth dhjetë vitesh.
Mirë.
Atëherë le ta shënojmë datën.
2026 + 10 = 2036.
Dhe në vitin 2036, kur të dalin rezultatet e nxënësve që sot janë në sistemin e reformuar, pyetja duhet të jetë shumë e thjeshtë:
A funksionoi reforma e Janevskës?
Sepse nëse përgjigjja është “po”, atëherë ajo dhe qeveria e saj duhet ta marrin meritën.
Por nëse përgjigjja është “jo”, atëherë nuk mund të thuhet:
“Na falni, këto janë rezultatet e reformave të para vitit 2024.”
Kjo nuk funksionon.
Sepse ministrat ndryshojnë, por fëmijët mbeten
Sot një ministër thotë se e ka trashëguar problemin.
Nesër një tjetër do të thotë se e ka trashëguar nga ky ministër.
Pas dhjetë vitesh një tjetër mund të thotë se e ka trashëguar nga të gjithë.
Ndërkohë, një gjeneratë e tërë nxënësish kalon nëpër shkolla.
Dhe ata nuk mund të thonë:
“Nuk e mësova matematikën sepse ministri para meje bëri reformë të gabuar.”
Në jetë, askush nuk ua pranon këtë justifikim.
PISA është pasqyra, jo arkiv partie
Janevska ka të drejtë për një gjë: nuk mund të presësh që një reformë e re të japë rezultat brenda gjashtë muajve.
Por pikërisht për këtë arsye ajo nuk duhet ta përdorë PISA-n vetëm për të shpërndarë fajin.
Ajo duhet të thotë:
“Po, ky është trashëgim i së kaluarës. Por nga sot, përgjegjësia është e jona.”
Kjo do të ishte përgjigje ministrore.
Sepse përndryshe PISA do të vazhdojë të jetë një lojë politike e njohur:
ministri i sotëm fajëson ministrin e djeshëm, ministri i djeshëm fajëson reformën e pardjeshme, ndërsa nxënësi mbetet i fundit në bankë – duke paguar faturën e të gjithë atyre që patën pushtet përpara tij.
PISA nuk ka parti.
Nxënësi nuk ka ministër.
Por ministri ka mandat.
Dhe mandati, herët a vonë, prodhon përgjegjësi.
Rezultatet e PISA-s dolën keq. Shumë keq. Dhe ministrja e Arsimit, Vesna Janevska, e gjeti menjëherë adresën ku duhet ta dërgojë faturën: te ish-ministrat.
“Rezultatet janë të reformave të bëra më herët”, tha Janevska, duke kujtuar se qeveria e saj erdhi në pushtet në vitin 2024, ndërsa testimi u zhvillua në vitin 2025.
Në parim, ministrja ka një argument: një rezultat i PISA-s nuk prodhohet brenda gjashtë muajve. Një 15-vjeçar nuk bëhet papritur më i mirë apo më i dobët në matematikë sepse ndërrohet ministri.
Por këtu fillon edhe pyetja që Janevska nuk mund ta anashkalojë:
Nëse rezultatet e këqija janë të trashëguara, çfarë përgjegjësie merr ministrja për rezultatet e ardhshme?
Sepse nuk mund të qeverisësh sot duke thënë “faji është i të kaluarës”, ndërsa nesër, kur të dalin rezultatet e reformave të tua, të kërkosh duartrokitje për suksesin.
PISA nuk njeh VMRO, LSDM, BDI, VLEN apo ndonjë parti tjetër. PISA mat atë që një 15-vjeçar di të bëjë me matematikën, leximin, shkencën dhe zgjidhjen e problemeve.
Dhe kjo është pjesa më e pakëndshme për politikën: nxënësi nuk mund të votojë për justifikimet e ministrit.
Nëse reforma e re, sipas Janevskës, do të japë rezultate pas rreth dhjetë vitesh, atëherë sot kemi vetëm një premtim politik dhe një sistem arsimor që duhet të presë një dekadë për të parë nëse premtimi ishte i vërtetë.
Ndërkohë, nxënësit nuk presin dhjetë vjet.
Ata sot hyjnë në klasë.
Sot mësojnë.
Sot testohen.
Dhe nesër dalin në jetë me atë që kanë marrë nga sistemi arsimor.
Prandaj PISA është më shumë se një tabelë me pikë. Është një pasqyrë ku ministrat mund të kërkojnë shumë gjatë se kush e ka gërvishtur xhamin, por në fund duhet të përgjigjen për atë që bëjnë me pasqyrën pasi e marrin në dorë.
Janevska mund ta trashëgojë problemin. Por nuk mund ta trashëgojë përgjegjësinë përgjithmonë...Pra fajtorët duhet kërkuar sipas Janevskës më herët se dhjetvjeçari kur VMRO- e Gruevskit ishte në pushtet nga 2002-2015 ministra në mash ishin
| Periudha | Ministër i Arsimit dhe Shkencës | Parti |
|---|---|---|
| 2002–2006 | Aziz Pollozhani | BDI |
| 2006–2008 | Sulejman Rushiti | PDSH |
| 2008–2009 | Pero Stojanovski | VMRO-DPMNE |
| 2009–2011 | Nikola Todorov | VMRO-DPMNE |
| 2011–2013 | Pançe Kralev | VMRO-DPMNE |
| 2013–2014 | Spiro Ristovski | VMRO-DPMNE |
| 2014–2015 | Abdilaqim Ademi | BDI |
Në vitin 2015 ministër i Arsimit dhe Shkencës ishte Abdilaqim Ademi (BDI). Ai e mbajti postin nga qershori 2014 deri në prill 2016. Këtë e konfirmon edhe dokumentacioni zyrtar i MASH-it nga viti 2015, ku dokumenti mban emrin e tij si “Ministër i arsimit dhe shkencës”.
Kjo e bën argumentin interesant, por duhet një saktësim kronologjik:
- PISA 2015 → ministër: Abdilaqim Ademi.
- PISA 2018 → ministrat gjatë periudhës përkatëse ishin Pishtar Lutfiu, pastaj Renata Deskoska dhe Arbër Ademi, sipas ndryshimeve të qeverive.
- PISA 2022 → ministri ishte Jeton Shaqiri nga janari 2022.
- PISA 2025 → testimi u zhvillua pasi Vesna Janevska mori detyrën më 24 qershor 2024.
Por këtu është goditja politike ndaj argumentit të Janevskës:
Nëse ajo thotë se reforma arsimore ka nevojë për rreth 10 vjet që të japë rezultat, atëherë është e vështirë të fajësohen vetëm ministrat e fundit për rezultatet e PISA-s. Sepse rezultatet e një 15-vjeçari janë produkt i viteve të tëra të sistemit arsimor, jo vetëm i ministrit që ishte në detyrë kur u bë testi.
Nëse Janevska kërkon dhjetë vjet për të gjykuar reformën e saj, pse sot po gjykon ministrat e mëparshëm vetëm mbi bazën e një rezultati të PISA-s?
Dhe edhe më therëse:
Nëse reforma kërkon dhjetë vjet, atëherë Janevska duhet ta pranojë se edhe dështimet e sotme janë rezultat i një historie shumëvjeçare të sistemit – jo vetëm i një ministri të caktuar.
Kjo është shumë më e fortë se sulmi i thjeshtë partiak, sepse e vendos Janevskën përballë logjikës së vet deklaratës.
www.telegrami.mk
