RMV / A po përgatitet goditja finale ndaj universiteteve shqiptare?Janevska haron llogaridhënien e MASH-it për buxhetin selektiv?!

www.telegrami.mk

lajmi interaktiv

investigim

Deklaratat e ministres Vesna Janevska për ligjin e ri të arsimit të lartë nuk janë as naive, as teknike. Ato janë paralajmërim politik.

Kur Qeveria flet për “llogaridhënie” dhe njëkohësisht siguron se “nuk ndërhyn në autonomi”, historia në Maqedoninë e Veriut na ka mësuar se pikërisht aty fillon ndërhyrja.

Universitetet shqiptare janë më të varura nga fondet shtetërore dhe më pak të mbrojtura politikisht. Vendosja e një mekanizmi të ri kontrolli financiar, pa garanci të forta ligjore kundër selektivitetit, krijon terren për presion politik, shantazh buxhetor dhe disiplinim institucional.

Fakti që ministrja pranon se dispozitat e vitit 2018 “nuk u ringjallën kurrë”, por tani po aktivizohen, tregon se nuk kemi reformë, por rikthim të instrumenteve të kontrollit. Autonomia që varet nga miratimi buxhetor i themeluesit nuk është autonomi – është varësi e kamufluar.

Akoma më shqetësuese është heshtja e faktorëve politikë shqiptarë në QEVERI. Asnjë iniciativë serioze, asnjë vijë e kuqe, asnjë qëndrim i prerë. Kjo heshtje po e kthen ligjin në provë force, dhe universitetet shqiptare në objekt eksperimental.

Deklarata se arsimi i lartë falas “nuk ka kushte financiare” e plotëson mozaikun: më shumë kontroll, më pak mbështetje, më shumë kërkesa, më pak investime. Kjo nuk është reformë evropiane – kjo është shtrëngesë politike e paketuar si rregullim ligjor.

Nëse ky ligj kalon pa ndërhyrje substanciale, pasojat nuk do të jenë të menjëhershme. Ato do të jenë graduale: shkurtime fondesh, vonesa akreditimesh, presion mbi menaxhmentet dhe dobësim sistematik i universiteteve shqiptare.

Pyetja nuk është nëse po mbyllen universitetet shqiptare sot.
Pyetja është: kush do të mbajë përgjegjësi kur ato të bëhen formalisht autonome, por realisht të nënshtruara?

Pyetje konkrete, të drejtpërdrejta dhe politike, që universitetet (sidomos shqiptare) duhet t’ia bëjnë Qeverisë dhe ministres Janevska, e që janë pyetje mbijetese institucionale:

PYETJE QË DUHET TË SHTROHEN PUBLIKISHT

1. Cilat mekanizma konkretë garanton ligji që llogaridhënia financiare nuk do të përdoret për presion politik ndaj universiteteve?
   Po flasim për garanci të shkruara, jo për deklarata televizive.
2. A parashikohet në ligj ndalim i shprehur i ndërhyrjes së Qeverisë ose shumicës parlamentare në shpërndarjen selektive të fondeve?
   Po ose jo.
3. A do të ketë kritere të barabarta, të matshme dhe publike për financimin e universiteteve, apo vendimmarrja mbetet diskrecionale?
4. Cili organ konkret do të vlerësojë “llogaridhënien” dhe a ka ai organ përbërje politike?
   Nëse po – autonomia është formale.
5. Çfarë ndodh nëse një universitet refuzon një kërkesë që e konsideron ndërhyrje në autonomi?
   A ka mekanizëm ankese të pavarur apo vetëm ndëshkim buxhetor?
6. A garanton ligji se fondet nuk mund të ulen për arsye jo-akademike dhe jo-financiare?
   Nëse jo, pse duhet t’ju besohet?
7. Pse po aktivizohet tani një dispozitë e vitit 2018 që për vite nuk u zbatua?
   Çfarë ka ndryshuar: sistemi apo vullneti politik?
8. A janë analizuar veçmas pasojat e ligjit për universitetet në gjuhën shqipe, duke qenë se ato kanë varësi më të madhe nga buxheti shtetëror?
   Nëse jo, pse po miratohet një ligj pa analizë ndikimi?
9. A do të publikohet çdo vendim financiar i Qeverisë ndaj universiteteve, me arsyetim të detajuar?
   Transparencë e plotë apo kontroll në errësirë?
10. A është Qeveria e gatshme të pranojë amendamente që kufizojnë fuqinë e themeluesit ndaj autonomisë financiare?
    Nëse jo, atëherë për çfarë autonomie po flasim?
11. Kush mban përgjegjësi politike nëse pas zbatimit të ligjit dëmtohen universitetet më të dobëta financiarisht?
12. A po shndërrohet llogaridhënia në mjet ndëshkimi për institucionet që nuk janë politikisht konformiste?

MESAZHI QË DUHET TA PËRCJELLIN UNIVERSITETET

Universitetet nuk janë kundër llogaridhënies.
Janë kundër llogaridhënies selektive, politike dhe ndëshkuese…duhet ti kujtojnë ministres Janevska se edhe MASH i nënshtrohet llogaridhënies për buxhet selektiv.

Nëse Qeveria nuk ka frikë nga autonomia reale, le ta shkruajë në ligj…www.telegrami.mk

=========================================================

Mesut Shabani