www.telegrami.mk
analizë
Maqedonia e Veriut nuk po përjeton një krizë të vetme, por një rrëshqitje të vazhdueshme ekonomike, politike dhe gjeopolitike. Në këtë proces, shqiptarët nuk janë thjesht qytetarë të zhgënjyer – ata po shndërrohen gradualisht në humbësit e parë të një shteti që nuk di kah po shkon.
Në letër, shqiptarët janë faktor kyç: përqindje e konsiderueshme e popullsisë, pjesë e çdo qeverie, flamurë, gjuhë, poste. Në praktikë, ata mbeten jashtë qendrave reale të vendimmarrjes. Drejtësia, siguria, financat publike dhe diplomacia vazhdojnë të funksionojnë sipas një logjike monoetnike, ndërsa Marrëveshja e Ohrit është reduktuar në një ritual formal, jo në instrument barazie.
Kriza politike e thellon këtë pabarazi. Elitat maqedonase merren me mbijetesë pushteti, elitat shqiptare me mbijetesë partiake. Interesi strategjik shqiptar nuk artikulohet më si kërkesë shtetformuese, por si çmim pazari për hyrje në koalicion. Stabiliteti përdoret si kartë shantazhi: “ose jeni me ne, ose rrezikohet shteti”. Në këtë logjikë, shqiptarëve u kërkohet gjithmonë të heshtin, të presin dhe të sakrifikojnë.
Ndërkohë, rreziku real po hyn nga dera anësore. Ndikimi rus dhe kinez, i filtruar përmes Serbisë, nuk vjen me tanke, por me narrativa, media, projekte dhe “balancime strategjike”. Çdo largim i shtetit nga orientimi euro-atlantik nuk është neutral për shqiptarët – është drejtpërdrejt i dëmshëm. Historikisht dhe politikisht, shqiptarët fitojnë vetëm në një shtet të ankoruar fort në Perëndim. Zona gri gjeopolitike është terren humbjeje për ta.
Bllokimi i integrimit në BE e përkeqëson situatën. Shqiptarët janë ndër komunitetet më pro-evropiane, por po mbahen peng nga veto bilaterale dhe paaftësi shtetërore. Ky zhgënjim prodhon dy rreziqe: apati politike ose radikalizëm verbal pa strategji. Të dyja janë të padobishme dhe të rrezikshme.
Rreziku më i madh nuk është asimilimi kulturor, por asimilimi politik. Shqiptarët po shndërrohen në “aksesor stabiliteti” – të nevojshëm për numra, por të përjashtuar nga drejtimi. Pa fuqi reale ekonomike dhe institucionale, barazia mbetet dekor.
Nëse kjo rrëshqitje vazhdon, Maqedonia e Veriut mund të mbijetojë si shtet, por shqiptarët do të humbasin si faktor. Jo sepse janë të dobët, por sepse janë më të lidhur me Perëndimin se sa vetë shteti.
Koha e pjesëmarrjes pa kushte ka mbaruar. Pa kushtëzim politik, pa koordinim shqiptar dhe pa presion publik të vazhdueshëm, humbja është vetëm çështje kohe…www.telegrami.mk
