Ritet fetare në automjetet e policisë: test për shtetin laik dhe besimin publik

www.telegrami.mk

lajmi interaktiv

analizë

Publikimi i fotografive ku një prift kryen rite fetare mbi automjetet zyrtare të Ministrisë së Punëve të Brendshme ka hapur një debat që shkon përtej një incidenti të izoluar. Çështja nuk ka të bëjë me fenë si besim personal, por me funksionimin e shtetit laik dhe neutralitetin e institucioneve, në veçanti të policisë.

Në një shtet multietnik dhe multifetar si Maqedonia e Veriut, ku mbi 40 për qind e qytetarëve u përkasin besimeve të tjera fetare, policia duhet të jetë simbol i barazisë dhe paanshmërisë. Çdo veprim që e lidh institucionin me një besim të caktuar, qoftë edhe në mënyrë simbolike, cenon këtë parim dhe dëmton perceptimin publik për neutralitetin e saj.

Reagimi i zëvendësministrit të Punëve të Brendshme, Astrit Iseni, e vendos qartë çështjen në kornizë ligjore dhe kushtetuese. Sipas tij, spërkatja me ujë të shenjtë mbi automjetet dhe objektet zyrtare nuk mund të konsiderohet akt privat besimi, pasi është kryer në hapësira shtetërore, me mjete publike dhe në prani të punonjësve policorë. Kjo e bën veprimin një shkelje të parimit të ndarjes së fesë nga shteti, të garantuar nga neni 19 i Kushtetutës dhe nga Ligji për Policinë, i cili kërkon neutralitet të plotë dhe të pakushtëzuar.

Nga këndvështrimi mediatik, rasti tregon edhe një problem më të gjerë institucional: mungesën e kontrollit dhe të vetëdijes për kufijtë mes bindjeve personale dhe funksionit publik. Edhe nëse veprimi është organizuar nga disa punonjës individualë, përgjegjësia mbetet institucionale, pasi ai është kryer brenda një strukture shtetërore dhe me mjete zyrtare.

Reagimi i MPB-së, përmes njoftimit se Departamenti për Kontroll të Brendshëm po heton rastin, është i domosdoshëm, por jo i mjaftueshëm nëse nuk shoqërohet me masa konkrete dhe transparente. Opinioni publik pret jo vetëm sqarim, por edhe llogaridhënie. Pa përgjegjësi reale, raste të tilla rrezikojnë të kthehen në precedent, duke hapur rrugë për standarde të dyfishta dhe relativizim të shtetit laik.

Ky incident është një sinjal paralajmërues për institucionet shtetërore: feja është e lirë dhe e garantuar si e drejtë individuale, por shteti dhe policia nuk kanë identitet fetar. Ruajtja e kësaj vije ndarëse është thelbësore për besimin e qytetarëve dhe për funksionimin e një shoqërie demokratike. Në të kundërtën, çdo tolerim i tillë rrezikon të thellojë ndarjet dhe të dëmtojë autoritetin institucional të policisë.Nga këndvështrimi neutral dhe institucional, rasti është problematik dhe jo çështje emocioni apo anti-fetarizmi. Thelbi është shteti laik dhe neutraliteti i policisë.

Faktet kryesore, pa zbukurime:

• MPB është institucion shtetëror, jo komunitet fetar.
• Automjetet policore janë mjete zyrtare, jo pronë private.
• Maqedonia e Veriut është shoqëri multietnike dhe multifetare; mbi 40% e qytetarëve nuk janë ortodoksë.
• Kushtetuta (neni 19) e ndan qartë fenë nga shteti.

• Ligji për Policinë kërkon neutralitet absolut.

Pse ky veprim është problematik:

1. Shkel parimin e shtetit laik. Edhe nëse bëhet “me qëllim të mirë”, forma është e papranueshme.
2. Krijon perceptim përanshmërie fetare. Policia duhet të duket dhe të jetë neutrale – perceptimi publik është po aq i rëndësishëm sa ligji.
3. Nuk është akt privat. Ndodh në oborr shtetëror, me uniforma, mjete dhe hierarki zyrtare.
4. Hap precedent të rrezikshëm. Nëse lejohet një rit, pse të mos lejohen të tjerë? Institucioni humb kontrollin.

Çfarë NUK qëndron si argument mbrojtës:

• “E bënë disa policë, jo institucioni” – përgjegjësia mbetet institucionale.
• “Është traditë” – tradita nuk qëndron mbi Kushtetutën.
• “Nuk i dëmtoi askujt” – dëmton besimin publik dhe barazinë.

Reagimi i zv.ministrit Iseni është korrekt juridikisht.
Ai e trajton çështjen si:

• shkelje ligjore,
• jo si debat fetar,
• dhe kërkon përgjegjësi konkrete.

Kjo është qasja e duhur për një shtet funksional.

Ky veprim nuk duhet të kishte ndodhur. Jo sepse feja është problem, por sepse policia nuk ka fe. Nëse MPB toleron rituale fetare në hapësira zyrtare, minon themelet e neutralitetit shtetëror dhe barazisë qytetare.

www.telegrami.mk

==============================================================

MESUT SHABANI