www.telegrami.mk
Ilirida ose Republika e Iliridës është një shtet i propozuar në rajonet perëndimore të Maqedonisë së Veriut (atëherë Republika e Maqedonisë), i shpallur dy herë nga politikani Nevzat Halili, një herë në 1992 dhe përsëri në 2014. Propozimi është shpallur jokushtetues nga qeveria maqedonase.Koncepti secesionist i Iliridës u shfaq në fillim të viteve 1990 dhe u mbrojt nga disa politikanë shqiptarë si një zgjidhje për shqetësimet dhe mosmarrëveshjet që kishte komuniteti shqiptar në lidhje me njohjen kushtetuese dhe të drejtat e pakicave brenda Maqedonisë.Deklarata e Republikës (1992)
Pas shpërbërjes së Jugosllavisë, pozita e shqiptarëve etnikë ishte e pasigurtë në vitet e para të republikës së re maqedonase. U shfaqën parti të ndryshme politike shqiptare, nga të cilat Partia për Prosperitet Demokratik (PPD) ishte më e madhja. PPD bëri thirrje për përmirësimin e statusit të shqiptarëve në Maqedoni, të drejtat e arsimit të zgjeruar dhe përdorimi i gjuhës shqipe, ndryshimet kushtetuese, lirimi i të burgosurve politik, sistemi i votimit proporcional dhe përfundimi i diskriminimit. Pakënaqësia për mungesën e njohjes kushtetuese të të drejtave kolektive për shqiptarët rezultoi që kreu i PPD-së Nevzat Halili duke deklaruar partinë e tij do ta konsideronte kushtetutën si të pavlefshme dhe do të shkonte drejt kërkimit të autonomisë.
Më vonë, një referendum për statusin e shqiptarëve në Maqedoni, i shpallur i paligjshëm nga qeveria maqedonase, u mbajt në janar 1992. 74% nga 92% e atyre që kishin të drejtë të votonin, votuan për autonominë e shqiptarëve.Më 31 mars 1992, rreth 40,000 protestues shqiptarë etnikë demonstruan në rrugët e Shkupit, duke kërkuar që Maqedonia të mbetet një shtet i panjohur derisa zonat me shumicë shqiptare të ishin autonome.
Më 6 prill 1992, Republika e Iliridës u shpall në Strugë nga aktivistët shqiptarë, para një turme prej 2.500 personash. Organizatori kryesor ishte kreu i PPD, Nevzat Halili.
Republika e propozuar do të kishte mbuluar afërsisht gjysmën e territorit të Maqedonisë, kryesisht ku shqiptarët janë të përqendruar dhe përbëjnë shumicën e popullsisë, në perëndim dhe veri-perëndim të vendit. Ai synonte të bashkonte të gjithë shqiptarët që jetojnë në Jugosllavi. Më vonë, qëllimi i republikës ishte ai i favorizimit të federalizimit të Maqedonisë.
Më 6 nëntor 1992, policia maqedonase përdori forcën për të shpërndarë shqiptarët etnikë, të cilët po protestonin për lëshimin e një kontrabande cigaresh. Përleshjet me policinë rezultuan në vdekjen e 4 shqiptarëve dhe 36 të plagosurve. Policia sekuestroi 2,000 fletëpalosje të nënshkruara nga lëvizja rinore shqiptare Ilirida, e cila u bëri thirrje shqiptarëve të Maqedonisë të bëjnë luftë për të drejtat e tyre të vetëvendosjes.
