Auditimi i Entit Shtetëror të Revizionit për ZZhTI-në për vitin 2024 evidentoi parregullsi serioze financiare dhe ligjore, që çuan në opinion të pafavorshëm dhe me rezervë. U konstatuan investime të mëdha të regjistruara si asete në përgatitje pa amortizim, pavarësisht se janë në përdorim, si dhe mungesë planifikimi strategjik dhe analizash fizibiliteti për projekte kapitale. Janë identifikuar dobësi të theksuara në prokurime publike, zbatim kontratash dhe përdorim joefikas të fondeve buxhetore. Gjithashtu, një pjesë e madhe e zonave industriale mbetet jashtë funksionit, duke rritur rrezikun financiar dhe ligjor për institucionin, transmeton Portalb.mk.
Enti Shtetëror i Revizionit kreu auditim të pasqyrave financiare së bashku me auditim të përputhshmërisë së Drejtorisë për Zonat e Zhvillimit Teknologjik Industrial (ZZhTI) për vitin 2024. Në territorin e vendit, Qeveria ka krijuar 16 Zona të Zhvillimit Teknologjik Industrial (ZZhTI) dhe tre Zona Industriale, të cilat menaxhohen dhe janë nën autoritetin e ZZhTI-së, dhe është iniciuar procedurë për krijimin e ZZhTI-ve të reja në territorin e Komunës së Kumanovës dhe Komunës së Likovës. U gjetën situata, parregullsi dhe mospërputhje në operacione që ndikojnë në shprehjen e një opinioni të pafavorshëm mbi realitetin dhe objektivitetin e pasqyrave financiare për vitin 2024 dhe mbi pajtueshmërinë me rregulloret ligjore, udhëzimet dhe politikat e përcaktuara në llogarinë bazë të buxhetit (637) dhe opinion me rezervë mbi realitetin dhe objektivitetin e pasqyrave financiare dhe mbi pajtueshmërinë me rregulloret ligjore, udhëzimet dhe politikat e përcaktuara për vitin 2024 në llogarinë e buxhetit nga aktivitetet vetëfinancuese (787). Auditimi përcaktoi se investimet e vazhdueshme të bëra në zona në vlerë prej 4,243,216 mijë denarë, ose 68,995,382 euro, ende regjistrohen si asete të prekshme në përgatitje dhe për to nuk llogaritet amortizim, megjithëse shumica e tyre janë vënë në përdorim”, thuhet në raport.
Arsyeja për këtë situatë është se kushtet dhe zgjidhjet ligjore për marrjen e miratimeve për përdorim nuk janë përmbushur. Deri në fund të vitit 2024, një program trevjeçar investimesh nuk ishte miratuar si dokument afatgjatë për planifikimin e aktiviteteve të ZZhTI-së. Ai u miratua në dhjetor 2024 dhe vlen për periudhën 2025 – 2027.
“Janë identifikuar mospërputhje në procesin e planifikimit të prokurimit publik dhe zbatimin e kontratave të lidhura. Për ndërtimin e objekteve të akomodimit të përkohshëm dhe një klinike të ndihmës së shpejtë, kopshteve dhe depove me objekte përcjellëse (parkingje) në ZZHTI Shkup 1 dhe ZZHTI Shkup 2, dhe objekteve të akomodimit të përkohshëm, kopshteve dhe depove me objekte përcjellëse (parkingje) në ZZHTI Shtip dhe ZZHTI Prilep, në bazë të “çelës në dorë”, në vitin 2023 është lidhur kontratë me një vlerë totale prej 1.781.800 mijë denarë përfshirë TVSH-në, përkatësisht 28.972.357 euro. Auditimi përcaktoi se prokurimi është planifikuar dhe zbatuar pa një analizë paraprake të kostove dhe përfitimeve, pa studim fizibiliteti për justifikim ekonomik dhe pa dokumentacion të përgatitur projekti me sasi dhe llogaritje, megjithëse është një investim kapital jashtëzakonisht i madh dhe kompleks. Vlera e parashikuar e prokurimit është përcaktuar pa analiza të plota dhe të besueshme, vetëm bazuar në një listë çmimesh për shërbime inxhinierike, dhe nuk është shfrytëzuar mundësia ligjore për dialog teknik me operatorët ekonomikë, as nuk është kryer procedura si prokurim i ndashëm pavarësisht llojeve të ndryshme të objekteve dhe vendndodhjeve”, thonë auditorët.
Për zbatimin e kontratës në fund të vitit 2023, u pagua një pagesë paraprake prej 20% të vlerës së kontratës, në shumën prej 302.000 mijë denarë, gjegjësisht 4.910.569 euro.
“Dobësi u identifikuan edhe në zbatimin e kontratës, e cila gjithashtu nuk përmban një metodë të rregulluar qartë të pagesës për përgatitjen e dokumentacionit të projektit, gjë që krijon pasiguri ligjore dhe rrezik financiar për autoritetin kontraktues. Në korrik 2025, DZZHTI i dorëzoi Qeverisë Informacion mbi nevojën për ndërprerje miqësore të kontratës. Një kontratë me vlerë 212.398 mijë denarë përfshirë TVSH-në, ose 3.469.886 euro, u lidh për ndërtimin e një ndërtese administrative në ZZHTI Shtip në dhjetor 2022, me dobësi të theksuara të identifikuara në zbatimin e saj. Konkretisht, është lidhur aneks për punime shtesë dhe të paparashikuara si rezultat i dokumentacionit të projektit dhe parallogaritjeve jo mjaftueshëm të sakta, me ç’rast muri mbajtës i ndërtuar dhe rruga hyrëse nuk janë përfshirë në dokumentacionin e projektit për të cilin është lëshuar leja e ndërtimit, gjë që nuk është në përputhje me Ligjin për Ndërtim”, thuhet më tej në raport.
Raporti thekson se kontraktori filloi prokurimin dhe instalimin e një impianti për trajtimin e ujërave të ndotura pa miratimin paraprak për ndryshime gjatë ndërtimit nga ministria kompetente. Ndërtesa administrative në ZZHTI Shtip, muri mbajtës dhe rruga hyrëse. Në janar 2023, ZZHTI lidhi kontratë për shërbime konsulence për përzgjedhjen e një partneri për një partneritet publik-privat për ZZHTI Gjevgjeli në shumën prej 39.044 mijë denarë, përkatësisht 634.832 euro me një periudhë zbatimi prej një viti, e cila u zgjat me një aneks deri në prill 2024. Auditimi përcaktoi se për shkak të kritereve teknike dhe kualifikuese kufizuese dhe diskriminuese, ishte paraqitur vetëm një ofertë. Dy thirrjet publike për përzgjedhjen e një partneri PPP në 2023 dhe 2024 u anuluan sepse nuk ishte paraqitur asnjë ofertë. Pavarësisht faktit se kontrata u zbatua në një shumë totale prej 33.088 mijë denarë, pra 85% e vlerës së kontratës, aktivitetet kryesore të programit të projektit që lidhen me përzgjedhjen e një partneri dhe lidhjen e një marrëveshjeje PPP nuk janë zbatuar, gjë që tregon për përdorim jo të duhur të fondeve buxhetore.
“Në shtator 2023, DZZHTI-ja lidhi një marrëveshje kornizë për promovimin e investimeve të huaja direkte, marketingun dhe prodhimin e materialeve promovuese me dy operatorë ekonomikë në shumën prej 15.340 mijë denarë për një periudhë prej dy vitesh, e cila u rrit me 2.950 mijë denarë shtesë me një aneks nga shkurti 2024, pra në total prej 18.290 mijë denarë (një rritje prej 19%). Në vitet 2023 dhe 2024, u morën angazhime në një shumë totale prej 16.862 mijë denarë. Auditimi përcaktoi se disa nga shërbimet që lidhen me organizimin e ngjarjeve janë kryer pavarësisht faktit që DZZHTI ka një Departament Marketingu dhe Komunikimi, dhe për shkak të treguesve të pacaktuar për matjen e efekteve, nuk ishim të bindur për nevojën dhe efektet e kryerjes së objektit të kontratës. Auditimi zbuloi se 287 ha nga sipërfaqja totale e shfrytëzueshme e ZZHTI dhe zonave industriale nuk përdoren funksionalisht, përkatësisht nuk janë dhënë me qira, ndërsa shtatë nga gjithsej 16 zona, në një sipërfaqe totale prej 203.5 ha, dhe një zonë industriale në një sipërfaqe prej 3.2 ha nuk janë vënë në funksion, përkatësisht hapësira e tyre nuk është dhënë me qira përdoruesve”, thuhet në raport.
Revizioni në raport thekson se në periudhën nga viti 2009 deri në vitin 2023, investimet në zonat që nuk janë vënë në funksion arritën në gjithsej 4 nga 143.408 mijë denarë (2.3 milionë euro) ose 3.4% të shumës totale të aseteve të prekshme në përgatitje, bazuar në ndërtimin e infrastrukturës bazë të brendshme, dokumentacionin e projektit dhe shpronësimin e tokës.
“Nën detyrimet për depozitat e mbajtura, të dhënat kontabël të ZZHTI-së janë regjistruar 39.655 mijë denarë, të cilët burojnë nga vitet e mëparshme pas kontratave për kryerjen e punimeve ndërtimore. Në zona, infrastruktura ndërtohet në faza, dhe në përputhje me lejet e ndërtimit të lëshuara, inspektimi teknik mund të kryhet në infrastrukturën e ndërtuar përfundimisht si një njësi funksionale, përkatësisht pas marrjes së miratimit për përdorim nga ministria kompetente, prandaj ZZHTI nuk ua kthen depozitën e mbajtur kontraktorëve, dhe objektet regjistrohen si asete të prekshme në përgatitje e sipër. Këto situata kanë shkaktuar detyrime të akumuluara mbi këtë bazë dhe një rrezik real të inicimit të procedurave ligjore nga kontraktorët. Në raport theksohet se sipas Marrëveshjes së Qirasë për Lokalin Afarist, të lidhur në janar 2024, është paguar një depozitë në shumë prej 7.181 mijë denarësh, për të cilën, për shkak të mospërputhjeve në kushte dhe dorëzimit të lokalit në dhjetor 2024, janë ndërmarrë aktivitete për ndërprerjen miqësore të marrëveshjes së qirasë dhe janë iniciuar procedura ligjore, por depozita nuk është kthyer nga qiramarrësi deri në datën e raportimit nga auditimi. Sa i përket çështjeve të tjera, auditimi tregon disa dobësi sistemike që lidhen me objektet që menaxhohen si investime në zhvillim e sipër, menaxhimin e ndihmës shtetërore dhe mosrespektimin ligjor në fushën e pagave. Për situatat e identifikuara, auditimi ka dhënë rekomandime për tejkalimin e situatave të identifikuara”, thekson raporti.
Kujtojmë se në raportin paraprak, Enti Shtetëror i Revizionit ka konstatuar dobësi dhe inkosekuencë që tregojnë nevojën për përmirësimin e menaxhimit financiar, forcimin e kontrolleve dhe respektimin e plotë të rregullativës ligjore në Fondin për Inovacione dhe Zhvillim Teknologjik. Janë konstatuar gjendje, parregullsi dhe mosharmonizim në funksionimin dhe për shkak të rëndësisë së tyre është shprehur opinion i pavolitshëm për vërtetësinë dhe objektivitetin e raporteve financiare për vitin 2024 dhe për pajtueshmërinë me rregullativën ligjore, udhëzimet dhe politikat e vendosura për llogaritë e buxhetit themelor dhe opinion me rezervë për vërtetësinë dhe objektivitetin e raporteve financiare për vitin 2024 të llogarisë së buxhetit të aktiviteteve të vetëfinancua.
