www.telegrami.mk
analizë
Deklaratat e drejtorit të Entit Shtetëror të Statistikave, Dejan Stankov, nuk janë thjesht kontradiktore – ato janë alarm për mënyrën se si po trajtohet një nga proceset më të rëndësishme për shtetin: regjistrimi i popullsisë.
Nga njëra anë, institucioni pranon hapur se mijëra qytetarë që jetojnë jashtë vazhdojnë të figurojnë si rezidentë për shkak të mangësive në evidencë. Nga ana tjetër, i njëjti institucion deklaron se nuk ka nevojë për ndarje të popullsisë. Kjo nuk është më çështje interpretimi – është përplasje e drejtpërdrejtë me logjikën bazë.
Në çdo shtet normal, një problem i tillë trajtohet si prioritet kombëtar. Këtu, ai relativizohet dhe paketohen deklarata të përgjithshme për “metodologji statistikore” që gjoja do t’i zgjidhë të gjitha. Pa shpjegime, pa transparencë, pa llogaridhënie.
Edhe më e rëndë është ideja që regjistrimi i ardhshëm të mbështetet pikërisht në ato burime administrative që vetë Enti i pranon si të pasakta. Kjo nuk është reformë moderne – kjo është ndërtim i një sistemi mbi baza të rreme.
Kur kësaj i shtohet fakti se emigrimi masiv dhe shtetësia e dyfishtë trajtohen si “dobësi teknike”, bëhet e qartë se problemi nuk po adresohet, por po fshihet. Dhe kur realiteti fshihet në statistika, pasojat janë politike: nga ndarja e buxhetit deri te përfaqësimi institucional.
Referimi te “standardet ndërkombëtare” në këtë kontekst tingëllon më shumë si justifikim sesa si argument. Askush nuk i ndalon institucionet të jenë transparente dhe të publikojnë të dhëna të plota. Pyetja është: pse nuk duan?
Në këtë pikë, dilema është e thjeshtë:
A kemi të bëjmë me paaftësi për të ndërtuar një sistem të saktë statistikor, apo me vullnet për të kontrolluar shifrat?
Sepse kur një institucion pranon se nuk ka të dhëna të sakta, por refuzon mekanizmat që do ta bënin realitetin më të qartë, atëherë nuk kemi më problem teknik – kemi problem politik.Qëndrimet e fundit të drejtorit të Entit Shtetëror të Statistikave, Dejan Stankov, zbulojnë një problem serioz logjik në qasjen ndaj regjistrimit të popullsisë 2031. Në një fjali mohohet nevoja për përfshirjen e popullsisë jo-rezidente, ndërsa në tjetrën pranohet se sistemi aktual nuk arrin të dallojë saktë kush jeton realisht në vend dhe kush jo.
Kjo nuk është thjesht paqartësi – është kontradiktë e drejtpërdrejtë. Nëse qytetarë që jetojnë jashtë vazhdojnë të figurojnë si rezidentë për shkak të mungesës së evidencës së daljes, atëherë pretendimi se “ndarja nuk është e nevojshme” bie menjëherë.
Edhe më shqetësuese është ideja që regjistrimi i ardhshëm të mbështetet kryesisht në burime administrative, në një kohë kur vetë institucioni pranon se këto burime kanë mangësi serioze. Të ndërtohet një proces i tërë mbi të dhëna të pasigurta, pa ofruar mekanizma të qartë korrigjimi, është më shumë eksperiment sesa reformë.
Fraza se “metodologjia statistikore do t’i eliminojë dobësitë” mbetet një deklaratë boshe pa transparencë. Nuk ka shpjegim konkret se si do të identifikohen emigrantët afatgjatë, si do të trajtohen rastet e shtetësisë së dyfishtë dhe mbi çfarë baze do të bëhet filtrimi i të dhënave. Në vend të sqarimit, publikut i kërkohet të besojë.
Ndërkohë, një fenomen kyç – emigrimi masiv dhe shtetësia e dyfishtë – trajtohet si “dobësi teknike”, kur në realitet është faktor përcaktues për strukturën demografike të vendit. Injorimi ose relativizimi i tij nuk e zgjidh problemin, por e thellon atë.
Thirrja e vazhdueshme te “standardet ndërkombëtare” përdoret si mburojë, por pa kontekst. Këto standarde nuk ndalojnë publikimin e të dhënave për diasporën. Përkundrazi, në shumë vende ato publikohen paralelisht pikërisht për të shmangur deformimin e realitetit.
Në fund, përfshirja e rekomandimeve të Gjykatës Kushtetuese në një proces që duhet të jetë strikt statistikor, shton dyshimet për ndikime jashtë profesionit.
Nëse një institucion pranon se ka problem me të dhënat bazë, por refuzon ta adresojë atë në mënyrë të drejtpërdrejtë, atëherë nuk kemi të bëjmë me zgjidhje – por me shmangie. Dhe një regjistrim që nis me këtë logjikë rrezikon të prodhojë shifra të diskutueshme, jo realitet të matshëm.
Dhe një regjistrim i ndërtuar mbi këtë logjikë nuk prodhon të vërtetën. Prodhon numra që i duhen dikujt…www.telegrami.mk
lajmi aktiv që qarkullon
===========================================
Mesut Shabani
