Shkruan: ANALISTI-Qani Shabani
Mandati i ri i Kryeministrit Albin Kurti vendos ekonominë përballë një prove serioze. Premtimi për pagë mesatare mbi 1,000 euro në sektorin publik, dyfishimi i shtesave për fëmijë dhe rritja e mbështetjeve të tjera sociale nuk është thjesht një politikë sociale; ai tregon drejtimin e qartë të vendit në vitet e ardhshme. Thelbi nuk qëndron te shifra konkrete, por te balanca midis shpenzimeve publike dhe kapacitetit real ekonomik.-Rritja e pagave publike është një shpenzim i përhershëm. Ndryshe nga investimet kapitale, që sjellin kthim ekonomik afatgjatë, pagat rrisin obligimet fikse të buxhetit dhe kufizojnë fleksibilitetin financiar. Çdo rritje kërkon bazë të qëndrueshme të ardhurash. Edhe pse Kosova ka borxh publik relativisht të ulët, sfida reale qëndron te ritmi i rritjes së shpenzimeve. Rritja e pagave në afat të shkurtër do të shoqërohet me zgjerim të bazës tatimore, formalizim të ekonomisë dhe rritje të produktivitetit; nëse këto nuk realizohen, buxheti do të jetë nën presion. Në ekonomi të vogla, disbalancat fiskale kufizojnë investimet dhe rrisin rrezikun makroekonomik.
Ekonomia e Kosovës mbështetet kryesisht në konsum dhe importe. Rritja e pagave dhe shtesave do të rrisë menjëherë kërkesën totale, por pyetja është nëse kjo kërkesë do të përthithet nga prodhimi vendor apo do të përkthehet në rritje të importeve. Nëse kapaciteti prodhues vendas mbetet i kufizuar, efekti pozitiv transferohet jashtë ekonomisë, duke thelluar deficitin tregtar. Politika sociale në këtë rast mbetet rishpërndarëse, jo transformuese. Qëndrueshmëria kërkon politikë industriale aktive, mbështetje për prodhimin dhe rritje të konkurrueshmërisë në tregjet rajonale dhe evropiane.
Vendosja e një standardi pagash mbi nivelin aktual krijon një referencë të re në tregun e punës. Nëse sektori privat nuk mund ta ndjekë këtë ritëm për shkak të produktivitetit më të ulët dhe kostove më të larta, krijohet shtrembërim strukturor. Administrata publike bëhet më atraktive, ndërsa bizneset private përballen me mungesë fuqie punëtore dhe rritje të kostove. Në një ekonomi me kapital të kufizuar dhe financim të vështirë, kjo mund të ngadalësojë investimet dhe zgjerimin e ndërmarrjeve. Rritja e pagave duhet të shoqërohet me reformë administrative, digjitalizim dhe rritje të efikasitetit institucional për të ruajtur ekuilibrin ekonomik.
Politikat redistributive forcojnë kohezionin social dhe ulin pabarazinë, duke rritur besimin tek shteti. Megjithatë, ndryshimi mes një modeli social-demokrat dhe zgjerimit të pakontrolluar fiskal qëndron te thellësia e reformave që i shoqërojnë këto masa. Nëse rritja e pagave dhe shtesave lidhet me reforma fiskale dhe rritje të produktivitetit, kemi një model të qëndrueshëm. Në të kundërt, shpenzimet mund të rriten më shpejt se kapaciteti ekonomik.
Sfida kryesore për vitet e ardhshme është harmonizimi i rritjes së shpenzimeve publike me ritmin e rritjes së ekonomisë reale. Nëse produktiviteti, formalizimi dhe investimet rriten paralelisht me pagat, politika mund të përfaqësojë një fazë tranzicioni drejt një shteti modern social. Përndryshe, shpenzimet mund të rriten më shpejt se ekonomia që i financon, duke krijuar presion strukturor.
Një aspekt tjetër i rëndësishëm është efekti psikologjik dhe social. Rritja e pagave dhe shtesave mund të stimulojë konsum dhe besim tek shteti, duke përmirësuar mirëqenien dhe kohezionin social. Por kjo duhet të shoqërohet me politikat e arsimit, trajnimit dhe zhvillimit të aftësive për të rritur produktivitetin dhe konkurrueshmërinë e punonjësve në të dy sektorët: publik dhe privat.
Në plan afatmesëm, rritja e pagave dhe shtesave duhet të ketë një strategji të qartë për kapitalizimin e ekonomisë vendase. Kjo do të thotë mbështetje për ndërmarrjet vendore, politika për nxitjen e eksportit dhe përdorimi i investimeve kapitale për të rritur kapacitetet prodhuese. Vetëm kështu, stimulimi i konsumit nuk do të transferohet jashtë vendit përmes importeve, dhe efekti i rritjes së pagave do të kthehet në zhvillim real ekonomik.
Një element tjetër kritik është menaxhimi i rrezikut fiskal afatgjatë. Rritja e shpenzimeve pa reforma strukturore mund të çojë në presion mbi borxhin publik dhe mund të kufizojë aftësinë e qeverisë për të investuar në infrastrukturë, arsimin dhe shëndetësinë, që janë motorë të zhvillimit ekonomik. Për këtë arsye, çdo masë sociale duhet të shoqërohet me plane të qarta për rritje të të ardhurave dhe formalizim të ekonomisë.
Debati nuk është vetëm mbi shifra konkrete. Thelbi është modeli ekonomik që ruan standardin e jetesës së qytetarëve pa cenuar stabilitetin makroekonomik dhe pa dobësuar sektorin privat. Kjo mbetet prova reale e mandatit të ri.
