Shkruan: ANALISTI-Qani Shabani
Lista Serbe nuk funksionon si subjekt politik normal brenda rendit kushtetues të Kosovës, por si mekanizëm i centralizuar bllokues, i ndërtuar për të prodhuar krizë, jo përfaqësim. Ajo nuk përfaqëson pluralizmin politik të komunitetit serb, por monopolin politik të imponuar, që operon përmes disiplinës së verbër, bojkotit institucional dhe shantazhit procedural.Problemi nuk është pjesëmarrja e serbëve në institucione – problemi është kapja e mandateve serbe nga një strukturë unike, e cila përdor çdo hap kushtetues jo për integrim, por për paralizim të shtetit. Lista Serbe nuk hyn në Kuvend për të marrë përgjegjësi, por për të mbajtur peng proceset shtetërore, duke e kthyer përfaqësimin në mjet obstruksioni.
Vetëvendosje ka zgjedhur ta sfidojë këtë realitet duke goditur monopolin politik të Listës Serbe, duke tentuar të hapë hapësirë për përfaqësim alternativ dhe duke refuzuar ta trajtojë këtë subjekt si partner normal politik. Kjo është një qasje politike e drejtë në thelb, sepse Lista Serbe nuk sillet si aktor demokratik, por si zgjatim politik i një agjende destabilizuese, që funksionon vetëm kur institucionet janë të bllokuara.
Fakti që në të kaluarën nuk u ndërmor asnjë procedurë serioze ligjore për të adresuar rolin e Listës Serbe si faktor sistematik i bllokadave, e ka legjitimuar padrejtësisht këtë strukturë si “përfaqësuese”. Në realitet, kemi të bëjmë me një strukturë politike të mbyllur, që prodhon njëtrajtshmëri absolute votimi dhe përdor mandatin kushtetues jo si përgjegjësi, por si armë procedurale.
Vendimi i Gjykatës Kushtetuese i 28 janarit, i cili ia njeh të drejtën subjektit me shumicën e mandateve serbe për të propozuar nënkryetarin e Kuvendit, në praktikë i jep Listës Serbe një levë tjetër bllokimi. Ky vendim, i bazuar më shumë në rregullore sesa në frymën kushtetuese të funksionalitetit institucional, e forcon një realitet problematik: shpërblimin e obstruksionit me kompetenca.
Nëse Vetëvendosje refuzon bashkëpunimin me Listën Serbe për zgjedhjen e nënkryetarit nga ajo, rreziku i një krize serioze institucionale në konstituimin e Kuvendit është real. Por kjo krizë nuk është produkt i kokëfortësisë politike, por pasojë direkte e një sistemi që toleron monopole bllokuese etnike, të cilat veprojnë jashtë logjikës së shtetit funksional.
Lista Serbe nuk kërkon kompromis, nuk kërkon bashkëpunim dhe nuk kërkon stabilitet. Ajo kërkon kapacitet bllokues maksimal, për ta mbajtur Kosovën në gjendje tensioni të përhershëm institucional. Çdo lëshim ndaj saj nuk prodhon stabilitet, por vetëm e ushqen mekanizmin e krizës.
Zgjidhja nuk është normalizimi i Listës Serbe, por çmontimi gradual i monopolit të saj politik, përmes respektimit formal të vendimeve kushtetuese, paralelisht me ndërtimin e një fronti juridik dhe politik që ia heq legjitimitetin bllokues. Vetëm kështu Kosova mund të dalë nga cikli i krizave të prodhuara artificialisht dhe të ndërtojë institucione që funksionojnë mbi përgjegjësi, jo mbi shantazh procedural.
