- Çështja e federalizimit të Maqedonisë së Veriut paraqet një debat me rëndësi të veçantë në kontekstin e sigurimit të përfaqësimit të drejtë politik dhe institucional për komunitetin shqiptar. Nga një këndvështrim politik, ekonomik dhe juridik, struktura aktuale relativisht e centralizuar e shtetit ka kufizuar në disa raste kapacitetin e shqiptarëve për të ushtruar ndikim proporcional në proceset vendimmarrëse, veçanërisht në administratën publike dhe në zhvillimin rajonal.Federalizimi, si koncept institucional, do të mundësonte një decentralizim më të thellë të pushtetit përmes krijimit të njësive rajonale me kompetenca të qarta kushtetuese në fusha si arsimi, përdorimi i gjuhës, kultura dhe zhvillimi ekonomik lokal. Një model i tillë mund të funksionojë si mekanizëm stabilizues për adresimin e çështjeve etnike të trashëguara, duke ruajtur njëkohësisht integritetin territorial dhe funksional të shtetit.
- Megjithatë, një proces i tillë kërkon trajtim të kujdesshëm institucional dhe politik. Federalizimi nuk mund të jetë një proces unilateral, por duhet të ndërtohet mbi një konsensus të gjerë ndëretnik dhe mbi një kuadër juridik të balancuar që garanton të drejtat kolektive pa rrezikuar stabilitetin institucional. Përvojat ndërkombëtare tregojnë se funksionimi efektiv i strukturave federale varet nga koordinimi i fortë midis nivelit qendror dhe atij rajonal, si dhe nga mekanizmat e kontrollit kushtetues.
- Në përfundim, federalizimi paraqet njëkohësisht sfida dhe mundësi strategjike. Nëse zhvillohet përmes dialogut gjithëpërfshirës dhe reformave graduale institucionale, ai mund të forcojë përfaqësimin demokratik, të rrisë barazinë politike dhe të kontribuojë në stabilitetin afatgjatë politik dhe institucional të Maqedonisë së Veriut.
Qani Shabani / Federalizimi i Maqedonisë së Veriut: Një perspektivë analitike mbi përfaqësimin e shqiptarëve
