Deklarata e ministres së Arsimit, Vesna Janevska, se “nuk ka nevojë për përkthyes” gjatë vizitës në Tetovë, nuk është thjesht një qëndrim personal – është një mesazh politik problematik.
Në një qytet si Tetova ku mbi 90% e popullsisë është shqiptare, refuzimi për të siguruar përkthim nuk mund të arsyetohet me logjikën “kjo është Maqedoni dhe flitet maqedonisht”. Kjo qasje injoron realitetin multietnik të shtetit dhe, më rëndë akoma, bie ndesh me frymën e bashkëjetesës dhe barazisë gjuhësore.
Gazetari Nevrij Ademi me të drejtë ngriti një çështje që institucionet shpesh e shmangin: pse kur politikanët shqiptarë, si Bilall Kasami, komunikojnë publikisht, detyrohen të përkthejnë në maqedonisht për mediat maqedonase, ndërsa e kundërta nuk ndodh? Pse standardi është njëkahësh?
Nëse një kryetar komune shqiptar përkthen vetë deklaratat e tij për të qenë i kuptueshëm për publikun maqedonas, atëherë është minimumi institucional që një ministre të sigurojë përkthim kur flet para një publiku kryesisht shqiptar.
Refuzimi i përkthimit nuk është vetëm mungesë ndjeshmërie – është përjashtim i drejtpërdrejtë i një pjese të qytetarëve nga informimi publik. Dhe kur kjo vjen nga Ministria e Arsimit, mesazhi bëhet edhe më i rëndë: si mund të flitet për arsim gjithëpërfshirës, kur komunikimi bazë me qytetarët nuk është i tillë?
Tetova nuk është periferi që duhet “të përshtatet”. Është realitet që duhet respektuar.
Sipas ligjit në Maqedoni të Veriut, gjuha maqedonase është zyrtare në gjithë territorin, por shqipja ka të njëjtin status zyrtar në institucionet publike dhe sidomos në komuna ku shqiptarët janë shumicë, si Tetova. Kjo nuk është çështje dëshire, por detyrim: institucionet duhet të sigurojnë komunikim të kuptueshëm për të gjithë qytetarët. Prandaj, mungesa e përkthimit gjatë një vizite zyrtare nuk është thjesht neglizhencë protokolli, por shmangie e një standardi të qartë ligjor dhe institucional.
Në fund, pyetja mbetet e thjeshtë: a është kaq e vështirë të sigurosh një përkthyes, apo problemi është se dikush nuk e konsideron të nevojshme të dëgjohet dhe të kuptohet nga të gjithë?
Në Maqedoni të Veriut përdorimi i gjuhëve rregullohet kryesisht nga Ligji për përdorimin e gjuhëve (2019) dhe Kushtetuta.
Çfarë thotë ligji – shkurt dhe qartë:
1. Gjuha maqedonase
- Është gjuhë zyrtare në gjithë territorin e shtetit dhe në marrëdhëniet ndërkombëtare.
2. Gjuha shqipe
- Është gjithashtu gjuhë zyrtare në nivel shtetëror, sepse e flasin mbi 20% e qytetarëve.
- Përdoret në:
- institucionet qendrore (qeveri, ministri)
- komunikim me qytetarët
- dokumente zyrtare
- procedura administrative
3. Në nivel komunal (shumë e rëndësishme për Tetovën)
Në komuna si Tetova ku shqiptarët janë shumicë:
- Shqipja është gjuhë zyrtare krahas maqedonishtes
- Institucionet lokale janë të detyruara:
- të komunikojnë në të dy gjuhët
- të sigurojnë përkthim në aktivitete publike
- të lëshojnë dokumente në të dy gjuhët
Çfarë do të thotë kjo praktikisht?
- Një ministër mund të flasë maqedonisht
- POR institucioni ka detyrim që mesazhi të jetë i kuptueshëm edhe në shqip
Pra:
Nuk është e ndaluar të flasësh maqedonisht
Por është problem kur nuk sigurohet përkthim aty ku ligji dhe realiteti e kërkojnë
