www.telegrami.mk
Analizë
Çështja e mosmbajtjes së provimit të jurisprudencës në gjuhën shqipe ka rikthyer në qendër debatin për zbatimin real të të drejtave gjuhësore në Maqedoninë e Veriut. Përplasja politike mes Bashkimi Demokratik për Integrim (BDI) dhe koalicionit VLEN po zhvillohet mbi një terren ku përgjegjësia është e shpërndarë në kohë — por konkrete në moment.
Konteksti juridik
Ligji për përdorimin e gjuhëve e njeh gjuhën shqipe si gjuhë zyrtare krahas maqedonishtes në institucionet shtetërore. Nëse një provim shtetëror si ai i jurisprudencës nuk ofrohet në shqip, lind pyetja nëse kemi të bëjmë me shkelje ligjore apo me interpretim të kufizuar të dispozitave.
Vendimi përfundimtar pritet nga Gjykata Kushtetuese e Republikës së Maqedonisë së Veriut, e cila po shqyrton kushtetutshmërinë e Ligjit për përdorimin e gjuhëve. Ky proces mund të përcaktojë jo vetëm fatin e provimit në shqip, por edhe shtrirjen reale të përdorimit të gjuhës shqipe në administratë.
BDI: Iniciativë e vonuar?
BDI ka dorëzuar kallëzim penal ndaj Ministrisë së Drejtësisë, duke akuzuar për shkelje serioze të detyrimeve kushtetuese. Megjithatë, kjo parti ka qenë pjesë e qeverive për mbi dy dekada dhe ka udhëhequr disa herë Ministrinë e Drejtësisë.
Kritika thelbësore është kjo: pse një problem “bazik administrativ” nuk u zgjidh gjatë kohës kur kishte kontroll institucional?
Kallëzimi penal sot perceptohet nga kundërshtarët si përpjekje për kapital politik, më shumë sesa si reflektim institucional.
VLEN: Mbrojtje me argument historik
VLEN thekson se nga viti 2000 e këtej, shtatë ministra shqiptarë kanë drejtuar Ministrinë e Drejtësisë dhe nuk e kanë rregulluar këtë çështje. Ky është fakt politik, por jo justifikim për mosveprim aktual.
Të qenit në pushtet nënkupton përgjegjësi operative. Nëse ekziston bazë ligjore për ta mundësuar provimin në shqip, atëherë moszgjidhja e problemit tani është dështim aktual, jo vetëm trashëgimi e së kaluarës.
Problemi thelbësor
Debati nuk është vetëm për një provim. Është për hendekun mes ligjit dhe zbatimit. Maqedonia e Veriut ka miratuar kornizë ligjore relativisht të avancuar për të drejtat gjuhësore, por zbatimi shpesh ka qenë selektiv, i vonuar ose i kushtëzuar politikisht.
Në këtë rast, të dyja palët flasin për ligjin, por asnjëra nuk ofron plan konkret administrativ:
- A ka kapacitete për organizimin e provimit në shqip?
- A pengohet nga akt nënligjor?
- A kërkohet ndryshim procedural apo vendim i ri administrativ?
Pa këto përgjigje, debati mbetet retorik.
Përfundim
PDSH në të kaluarën, BDI për dy dekada dhe tani VLEN — të gjitha subjektet kanë qenë pjesë e sistemit. Koha në pushtet ka rëndësi, por vendimtare është vullneti për ta zbatuar ligjin në praktikë.
Nëse provimi i jurisprudencës nuk mbahet në shqip, atëherë ose ligji nuk është i qartë, ose institucionet nuk e zbatojnë. Të dyja janë problem.
Deri në vendimin e Gjykatës Kushtetuese, çështja mbetet më shumë betejë politike sesa zgjidhje institucionale…www.telegrami.mk
=============================================================
Mesut Shabani
