www.telegrami.mk
Investigim
Ndërmarja Rrugët e Maqedonisë vetëm në gjuhën maqedonase vendosi sinjalizime për Safe City në hyrje të qytetetve dhe hë për hë nëpër autostradat në Maqedoni lëre që nuk vendosi mbishkrime në gjuhën shqipe në Safe City..që është e obliguar me ligj….por nuk respektoi as mbishkrimet në gjuhën angleze që është e obliguar me konventa ndërkombëtare…pra për shkak gjuhës shqipe do të vuajnë turistët dënimet…(që të mos krijohej fesat publik pse u shënua në gjuhën angleze e jo edhe në gjuhën shqipe)
Çështja që po ngrihet lidhet me përdorimin e gjuhëve në sinjalistikën rrugore në Maqedonia e Veriut, sidomos në kuadër të projektit Safe City.
Ja si qëndron korniza ligjore në mënyrë të përgjithshme:
Gjuha shqipe sipas ligjit vendor
Sipas Ligjit për Përdorimin e Gjuhëve (2018) në Maqedonia e Veriut, gjuha shqipe është gjuhë zyrtare në nivel shtetëror krahas maqedonishtes.
Kjo nënkupton se:
Institucionet shtetërore kanë detyrim të përdorin edhe shqipen në komunikim publik.
Sinjalistika zyrtare dhe njoftimet publike duhet të respektojnë përfaqësimin gjuhësor sipas ligjit.
Në praktikë, sinjalizimet rrugore zakonisht janë:
në maqedonisht (alfabet cirilik),
në shqip (në zonat ku shqipja përdoret zyrtarisht),
dhe shpesh edhe në anglisht, sidomos në autostrada dhe pika ndërkombëtare.
Gjuha angleze dhe konventat ndërkombëtare
Përdorimi i anglishtes në autostrada dhe në sinjalistikë që lidhet me sigurinë rrugore zakonisht bazohet në:
standarde evropiane të sinjalistikës,
dhe praktika ndërkombëtare për qarkullimin ndërkufitar (turizëm, transport ndërkombëtar, etj.).
Megjithatë, nuk ka gjithmonë një detyrim absolut që çdo mbishkrim të jetë në anglisht — kjo varet nga lloji i sinjalit dhe rregulloret specifike.
Nëse ka shkelje ligjore
Nëse një ndërmarrje publike ka vendosur vetëm maqedonishten,
dhe ka përjashtuar shqipen aty ku ligji kërkon përdorim të saj,atëherë çështja mund të:
ankimohet në Inspektoratin për Përdorimin e Gjuhëve,
paraqitet pranë Avokatit të Popullit,
ose të ngrihet si çështje administrative/ligjore.
Në Maqedonia e Veriut, ligji që rregullon përdorimin e gjuhëve në institucionet publike dhe shërbimet për qytetarët është Ligji për përdorimin e gjuhëve (i miratuar më 2019). Ky ligj përmban disa nene që mund të jenë të rëndësishme për çështjen e sinjalistikës dhe përdorimit të gjuhës shqipe, sidomos kur flitet për institucione publike dhe komunikim publik.
Nenet kryesore që mund të aplikohen në rastin e sinjalistikës
Neni 1 –
Gjuhë zyrtare dhe gjuhë tjetër zyrtare:
Gjuha maqedonase me alfabet cirilik është gjuhë zyrtare në të gjithë territorin.
Gjuha shqipe (dhe çdo gjuhë tjetër që e flasin së paku 20% e qytetarëve) është gjithashtu gjuhë zyrtare dhe përdoret sipas këtij ligji.
Kjo do të thotë se institucionet që kanë funksione shtetërore duhet të përdorin edhe gjuhën shqipe në dokumente dhe komunikime zyrtare.
Neni 7
– Emrat e institucioneve dhe shenja publike:
Emrat e institucioneve dhe zyrave të tyre duhet të shkruhen në gjuhën maqedonase (me alfabet cirilik) dhe në gjuhën që e flasin së paku 20% e qytetarëve (p.sh. shqip).
Për më tepër, duhet të përfshihet edhe anglishtja në emërtesa zyrtare (p.sh. në tabelat e institucioneve), me përjashtim të mbishkrimeve të tjera që rregullohen ndryshe.
Të gjitha emrat duhet të jenë me madhësi dhe font të njëjtë dhe emri në maqedonisht duhet të jetë i pari.
Ky nen ka rëndësi të veçantë për rastet kur bëhet fjalë për sinjalizime publike që servojnë funksionin e institucioneve ose shërbimeve publike.
Neni 16 – Sinjalizimi në hapësira publike
Emrat e rrugëve, shesheve, urave dhe objekteve të tjera infrastrukturore në njësi vendore ku të paktën 20% e qytetarëve flasin gjuhë tjetër (shqip), duhet të shkruhen në maqedonisht, gjuhën tjetër (shqip) dhe në gjuhë të pranuar ndërkombëtarisht (p.sh. anglisht).
Kjo pikë përfshin sinjalistikën rrugore dhe mund të interpretohet si obligim për sinjalizim dygjuhësh në autostrada ose rrugë publike.
Si lidhet ky ligj me praktikat e sinjalizimit
Ligji e njeh gjuhën shqipe si gjuhë zyrtare në institucionet ku 20% e popullsisë e përdorin atë, dhe kërkon që tabela, shenjat dhe emëritë e institucioneve të jenë në maqedonisht dhe shqip.
Neni 7 specifikon përdorimin e anglishtes si gjuhë tretë për emërtesa institucionale, të njëjtë me shqipen dhe maqedonishten.
Në praktikë, kjo përfshin sinjalizimin publik që lidhet me institucione ose shërbime publike, përfshirë edhe tabelat në autostrada kur ato shërbejnë për orientim dhe shërbime publike.
Përmbledhje
Në përmbledhje, neni 1, neni 7 dhe neni 16 të Ligjit për përdorimin e gjuhëve janë pjesët më relevante për: përdorimin e gjuhës shqipe si gjuhë zyrtare në institucionet publike;
shfaqjen e emrave të institucioneve dhe tabelave publike në dy gjuhë (maqedonisht dhe shqip);
përdorimin e anglishtes si gjuhë ndihmëse për sinjalizimet zyrtare….www.telegrami.mk
Nesër e shtunë 14.02.2026..vazhdojmë me analizë më konkrete juridike për rastin e sinjalizimeve “Safe City” në autostrada në Maqedonia e Veriut….www.telegrami.mk
=================================================
Mesut Shabani
