www.telegrami.mk

investigim

Ende pa ardhur në Kuvend të RMV ndryshymet e Ligjit mbi Arsimin e Lartë…Më tepër i ngjan një diktati politik se sa demokratik Deklarata e Janevskës -MASH se ka pasur një takim konstruktiv me përfaqësuesit e universiteteve private.Në atë takim, ata u morën vesh për shuarjen e studimeve juridike në fakultetet private.
​„Arritëm pajtueshmëri pothuajse për gjithçka, përfshirë edhe shuarjen e studimeve juridike në fakultetet private, gjë që u pranua nga të gjithë, përveç dy institucioneve publike të arsimit të lartë. Megjithatë, ky ligj dhe politikat që rrjedhin prej tij janë në interesin publik të shtetit dhe të rinjve të tij.

Roli i universiteteve është të krijojnë mirëqenie të përgjithshme dhe kapital njerëzor, i cili është i kualifikuar, kompetent, por që mbart edhe vlera morale, empati dhe përgjegjësi qytetare. Ky është funksioni kryesor i universiteteve.
​Nëse këto institucione i përmbushin detyrat e tyre, shteti do të përparojë.

=========================================================

Ja si duket nga këndi kushtetues dhe juridik i Maqedonisë së Veriut.

Parimi i barazisë para ligjit

Kushtetuta garanton barazi para ligjit. Nëse shteti ndalon studimet juridike vetëm për universitetet private, ndërsa i lejon në publike, krijohet trajtim i pabarabartë mbi bazë të pronësisë.
Që kjo të jetë kushtetuese, shteti duhet të provojë se:

• ekziston interes publik i fortë,
• masa është proporcionale,
• nuk ka mjet më të butë për ta arritur qëllimin.

Nëse jo, bie në konflikt me parimin e barazisë.

Liria e tregut dhe ndërmarrjes

Kushtetuta garanton lirinë e tregut dhe ndërmarrjes. Universitetet private janë subjekte juridike që operojnë në bazë licence shtetërore.
Një ndalim i përgjithshëm i një programi studimi:

• kufizon drejtpërdrejt veprimtarinë e tyre ekonomike,
• duhet të kalojë test të rreptë proporcionaliteti.

Në praktikë evropiane, ndalimet sektoriale janë shumë të rralla dhe zakonisht lidhen me sigurinë kombëtare, jo me drejtësinë si fushë akademike.

Liria akademike

Liria akademike nënkupton autonomi universitare. Edhe privatët, pasi licencohen, gëzojnë autonomi në organizimin e studimeve brenda standardeve shtetërore.
Një vendim politik që përcakton “këtë program nuk mund ta ofroni” cenon drejtpërdrejt këtë autonomi.

Standardet evropiane (KEDNJ)

European Court of Human Rights në praktikën e saj ka theksuar që ndërhyrjet shtetërore në arsim duhet të jenë:

• të bazuara në ligj,
• të nevojshme në një shoqëri demokratike,
• proporcionale.

Ndalimi selektiv vetëm për privatët do të kishte vështirësi serioze të justifikohej në këtë test.

Përfundimi praktik

Nëse masa:

• zbatohet vetëm për privatët → juridikisht shumë e kontestueshme.
• zbatohet për të gjithë (publik + privat) mbi bazë analize tregu → më e mbrojtshme.
• zëvendësohet me standarde më të ashpra akreditimi → më në linjë me praktikën evropiane.

Realiteti: Evropa nuk mbyll programe me vendim politik; i rregullon me akreditim dhe kontroll cilësie.

Sa i përket praktikës evropiane:

Nuk ka ndalim selektiv “privat vs publik”

Në vendet e BE-së nuk ekziston praktikë që shteti të ndalojë një fushë studimi vetëm sepse ofrohet nga privatët. Rregulli bazë është:

• kush plotëson standardet → mund ta ofrojë programin
• kush nuk i plotëson → humb akreditimin

Jo ndalim kolektiv sipas pronësisë.

Shembuj konkretë

• Në Gjermani, universitetet private mund të ofrojnë drejtësi nëse kalojnë akreditimin shtetëror dhe programi i tyre përputhet me kërkesat për provimet shtetërore.
• Në Austri, programet juridike ofrohen edhe nga institucione private, por kontrollohen rreptësisht nga agjencia kombëtare e sigurimit të cilësisë.
• Në Francë, sistemi është më i centralizuar, por nuk ka ndalim të përgjithshëm për privatët; problemi zgjidhet përmes akreditimit dhe njohjes së diplomës.
• Në Italy, edhe universitetet private ofrojnë drejtësi, por duhet të ndjekin kornizën kombëtare akademike.

Çfarë bën zakonisht Evropa?

Evropa nuk mbyll fusha studimi me vendim politik. Ajo:

• vendos standarde minimale (numër profesorësh me doktoratë, kërkim shkencor, infrastrukturë)
• bën akreditim periodik
• revokon licencën nëse cilësia bie

Kur do të ishte legjitime?

Një masë e tillë do të ishte më e justifikuar nëse:

• zbatohet për të gjithë (publik + privat),
• argumentohet me analizë serioze mbi mbingopjen e tregut,
• kalon test proporcionaliteti (pra nuk ka masa më të buta për ta arritur qëllimin).

Në të kundërtën, rrezikon të shihet si:

• kufizim i konkurrencës
• ndërhyrje në lirinë akademike
• favorizim i sektorit publik…www.telegrami.mk