www.telegrami.mk
analizë
Çfarë ishte “balancuesi”?
“Balancuesi” ishte një mekanizëm administrativ (jo ligj i mirëfilltë) që përdorej për:
- të kontrolluar përkatësinë etnike gjatë punësimeve në sektorin publik
- të ruajtur një lloj përqindjeje sipas komuniteteve
Por u rrëzua nga Gjykata Kushtetuese e Maqedonisë së Veriut, kryesisht për arsye:
- shkelje të parimit të meritës
- përdorim i drejtpërdrejtë i përkatësisë etnike si kriter punësimi
Çfarë sjell ligji i ri?
Ligji për “përfaqësim të drejtë dhe adekuat”:
- është ligj formal, jo vetëm mjet teknik si balancuesi
- bazohet në rekomandime të Komisioni i Venecias
- parashikon:
- mekanizëm monitorimi (trup koordinues qeveritar)
- përgjegjësi institucionale për zbatim
- përfaqësim më të strukturuar, jo vetëm përmes një formule automatike
A e zëvendëson plotësisht?
Po dhe jo:
PO, sepse:
- synon të arrijë të njëjtin qëllim: balancë etnike në administratë
- vjen si zëvendësim pas heqjes së balancuesit
❗ JO plotësisht, sepse:
- nuk funksionon si algoritëm automatik si balancuesi
- më shumë vendos rregulla dhe mbikëqyrje, sesa vendim të drejtpërdrejtë për çdo punësim
Çfarë ndryshon në praktikë?
- Nga një sistem teknik (balancues) → në një sistem ligjor + institucional
- Nga vendime automatike → në vendime me përgjegjësi politike dhe ligjore
- Rritet roli i institucioneve dhe kontrollit, jo vetëm i formularëve
Rreziku / dilema kryesore
Këtu është pika kyçe ku ndahen mendimet:
- Nëse zbatohet mirë → mund të jetë më i drejtë dhe më stabil
- Nëse zbatohet dobët → mund të mbetet vetëm në letër (pa efekt real si balancuesi)
Ky ligj është menduar si zëvendësim më i avancuar i balancuesit, por jo kopje e tij — është më shumë politik dhe institucional sesa teknik.A do të sjellë punësime reale për shqiptarët?
Mund të sjellë, NËSE:
- institucionet detyrohen realisht ta zbatojnë ligjin
- trupi koordinues funksionon (jo vetëm në letër)
- ka transparencë dhe raportim publik për punësimet
Në këtë rast:
shqiptarët mund të përfitojnë më shumë hyrje në administratë, sidomos në institucione ku kanë qenë të nënpërfaqësuar.
Por ka edhe rrezik real që:
- ligji të mbetet formal (në letër)
- punësimet të vazhdojnë me ndikim partiak
- përfaqësimi të përdoret si justifikim, jo si standard real
Kjo ka ndodhur shpesh edhe më parë, p.sh. gjatë periudhës kur dominonte narrativa e përfaqësimit nga Bashkimi Demokratik për Integrim — kishte përmirësime, por jo gjithmonë të barabarta apo meritore.
Dallimi kryesor nga balancuesi
- Balancuesi = të fuste automatikisht në sistem (edhe pa shumë kontroll cilësie)
- Ligji i ri = ta hap derën, por nuk garanton që do hysh
Pra:
më pak “automatizëm”, më shumë “vullnet politik”
Realiteti praktik (më i sinqerti)
- Në afat të shkurtër → ndryshime të vogla
- Në afat të mesëm → varet nga qeveritë që vijnë
- Në afat të gjatë → mund të funksionojë, por vetëm nëse bëhet standard institucional, jo politik
Përfundim i prerë:
Po, mund të sjellë punësime reale — por nuk i garanton...www.telegrami.mk
==========================================================
Mesut Shabani-Tetovë
