Grupacioi i prodhimit të cigareve, i cili është pjesë e Shoqatës së prodhuesve të duhanit dhe produkteve të duhanit në kuadër të Odës Ekonomike të Maqedonisë së Veriut, përshëndet iniciativën e Ministrisë së Shëndetësisë për modernizimin e Ligjit ekzistues për mbrojtje nga duhani, duke e parë atë si një hap normal drejt përshtatjes me realitetin e tregut vendas, por beson se projektligji i propozuar do të krijojë mospërputhje ligjore (ose retrograde në përputhje me legjislacionin ekzistues), do të rrezikojë industrinë, do të godasë bizneset e vogla dhe të mesme, si dhe do të inkurajojë tregtinë e paligjshme.
Ky Grupacion doli publikisht me qëndrim të përbashkët në lidhje me risitë e propozuara në Ligj, në të cilin theksoi vëzhgimet dhe kërkesat e tij, duke përfshirë që të gjithë palët e interesuara të përfshihen aktivisht në zhvillimin e zgjidhjes ligjore, si dhe një periudhë të arsyeshme për zbatim dhe përshtatje me ndryshimet e reja. Në këtë mënyrë, do të shmangen pasojat serioze normative-juridike, financiare dhe ekonomike.
Në këtë drejtim, Grupacioni thekson se me ekspertizën e tij të provuar globale dhe përvojën shkencore krahasuese mund të kontribuojë në mënyrë aktive dhe konstruktive në harmonizimin e propozimit legjislativ.
Sipas Grupacionit, projektligji për mbrojtjen nga duhani është hartuar sipas modelit slloven, por nuk mund të zbatohet në vend, kryesisht sepse të dy vendet ndryshojnë në shumë parametra: në Maqedoni, duhani i papërpunuar është një kulturë bujqësore strategjike, kultivimi, prodhimi dhe blerja e të cilit stimulohen nga shteti, përkatësisht në vëllimin historikisht më të madh të blerjes dhe çmimit. Dy fabrika për prodhimin e produkteve të duhanit po operojnë në mënyrë aktive në vend, të cilat kontribuojnë një pjesë të madhe të të ardhurave në buxhetin e shtetit, kapaciteti i eksportit punëson disa qindra qytetarë të RMV-së.
Ata thonë se ajo që është e përbashkët me Slloveninë është se Republika e Maqedonisë, si vend kandidat në BE, është nën monitorim dhe vlerësim të vazhdueshëm të legjislacionit pozitiv nga organet e BE-së përgjegjëse për zgjerimin, të cilat deri më tani kanë vërejtur përparim pozitiv dhe një shkallë të lartë të pajtueshmërisë me direktivat e BE-së. Një ligj i tillë është Ligji për duhanin, duhanin dhe produktet e ngjashme.
Nga Grupacioni i prodhimit të cigareve thonë se zgjidhja ekzistuese ligjore në lidhje me mbrojtjen nga duhani është krijuar në një kohë kur vetëm cigaret dhe një pjesë e vogël e produkteve të tjera të djegshme të duhanit ishin të pranishme në tregun vendas. Ndërkohë, industria po evoluon dhe po transformohet, duke investuar shumë në teknologji të reja, inovacione dhe kërkime, prandaj ekziston nevoja për të zgjeruar zgjidhjen ligjore që do të përfshijë të gjitha kategoritë e reja të produkteve, do të zbatojë praktikat më të mira evropiane dhe botërore dhe në të cilën do të aplikohen zgjidhjet më të përshtatshme për uljen e dëmit të tymit të duhanit.
Një nga mangësitë më të mëdha me propozimin e një teksti krejtësisht të ri të Ligjit për Mbrojtjen nga Duhani është mospërputhja normative-ligjore me ligjet dhe rregulloret pozitive që rregullojnë këtë çështje, veçanërisht me Ligjin për Duhanin, Duhanin dhe Produktet e Përafërta. Projektligji i ri përmban shumë mospërputhje në përkufizimet kryesore, gjë që krijon konfuzion ligjor në shumë fusha, pavarësisht dëshirës për të adresuar çështjen e shëndetit publik. Kjo mospërputhje është veçanërisht e dukshme në barazimin e cigareve dhe produkteve alternative të duhanit, të cilat në projektligjin e ri vendosen në të njëjtën kategori, gjë që është absolutisht e pasaktë pasi këto kategori janë tashmë të përcaktuara veçmas në Ligjin ekzistues për Duhanin, Produktet e Duhanit dhe Produktet e Përafërta. Barazimi i të gjitha kategorive të produkteve dhe, në veçanti, futja e termave të paqarta të krijuara rishtazi, përfaqëson një pengesë për kuadrin ekzistues rregullator.
“Në kontekstin e sa më sipër, po injorohen studime të shumta globale, rajonale dhe lokale që kanë vërtetuar se ekziston një ndryshim i rëndësishëm midis cigareve dhe produkteve pa tym”, thonë nga Grupacioni.
Sipas tyre, aspekti i dytë i rëndësishëm i zgjidhjes ligjore të propozuar është ndikimi serioz negativ në ekonominë e përgjithshme në vend, ndërmarrjet e vogla dhe të mesme, por edhe në të ardhurat në buxhetin e shtetit.
Përveç kësaj, ndalimet në tregun vendas pritet të inkurajojnë tregtinë e paligjshme të produkteve të duhanit në vend, gjë që do të ndikojë negativisht edhe në buxhetin e shtetit. Grupi thekson se projektligji do të çojë në një ulje të caktuar të vendeve të punës në industrinë e duhanit dhe sektorin e hotelerisë, si dhe në një goditje të rëndë për sektorin e tregtisë me pakicë, i cili pritet të kërcënojë ekzistencën e më shumë se 4,000 pikave të shitjes me pakicë në vend, shumë prej të cilave janë biznese të vogla dhe familjare, pa ofruar një zgjidhje model dhe një periudhë tranzicioni për rregullimin e punës dhe furnizimeve aktuale në të gjitha kanalet.
“Ndalimi do të shkaktonte pasoja të rënda financiare për bizneset e vogla familjare (duhan, minimarkete), do të ulte shitjet, por gjithashtu do të inkurajonte tregtinë e paligjshme. Përveç kësaj, ndalimi do të shkaktonte efektin e kundërt të asaj që kemi synuar të arrijmë prej vitesh – komunikim të kontrolluar dhe punonjës të trajnuar që sigurojnë që informacioni të arrijë vetëm tek përdoruesit e rritur. Ngjashëm është edhe me ndalimin e produkteve me aroma dhe shije, i cili, ashtu si me ndalimet e tjera, nuk do të çojë në uljen e numrit të duhanpirësve, por vetëm në uljen e të ardhurave dhe do të inkurajojë tregtinë e paligjshme, gjë që është treguar në shumicën e vendeve ku aromat dhe shijet janë të ndaluara, siç është Sllovenia”, thonë nga Grupacioni.
Sipas tyre, disavantazhi i tretë kryesor i projektligjit është se ai nuk ofron zgjidhje dhe sqarime në kontrast me ndalimet e shumta të sapo futura se si të zbatohen masat e propozuara në praktikë, gjë që lë hapësirë për pasiguri dhe pasiguri serioze në zbatimin e ligjit. Në këtë kontekst, vendet ku ndalohet pirja e duhanit dhe përdorimi i produkteve alternative të duhanit dhe ato ku lejohet pirja e duhanit nuk janë përcaktuar saktësisht dhe qartësisht, gjë që do të lejojë interpretime të ndryshme nga shërbime të shumta inspektimi dhe një problem real në zbatimin e rregullores.
Grupacioni thekson se është i nevojshëm një rishikim i plotë dhe harmonizim i projektligjit me realitetin ekonomik maqedonas dhe me parimet e reduktimit të dëmit, përkatësisht Ligji duhet të miratohet pas konsultimeve serioze dhe gjithëpërfshirëse me të gjitha palët e interesuara, gjë që do të mundësojë mbrojtjen e shëndetit publik.
