www.telegrami.mk

Çfarë po nënkupton ai?

• Procesi i integrimit është bllokuar kryesisht për shkak të kontesteve me Bulgarinë, sidomos për çështje historike dhe identitare.
• Korniza negociuese e miratuar nga BE-ja kërkon ndryshime kushtetuese për përfshirjen e bullgarëve në Kushtetutë.
• Ai e paraqet këtë si presion dhe shantazh, jo si standard klasik reformash.

A është “bullizim”?

Nga këndvështrimi juridik dhe institucional:

• Bashkimi Evropian funksionon me konsensus. Çdo shtet anëtar ka të drejtë vetoje në procesin e zgjerimit.
• Mosmarrëveshjet dypalëshe shpesh hyjnë në procesin e anëtarësimit — kjo ka ndodhur edhe me vende të tjera.
• Nuk ka mekanizëm që BE-ja t’i imponojë një vendi kandidat anëtarësim pa plotësuar kushtet e dakorduara.

Pra, politikisht mund të perceptohet si presion. Juridikisht është pjesë e rregullave të lojës që të gjitha vendet kandidate i kanë pranuar.

Pjesa e brendshme politike

Sulmi ndaj “të butëve” të së kaluarës është mesazh për elektoratin e tij. Ai po ndërton narrativën se:

• Problemi nuk është mungesa e reformave.
• Problemi është padrejtësia historike dhe identitare.
• Qasja e mëparshme ishte kompromisuese dhe e gabuar.

Kjo është strategji tipike kur një qeveri dëshiron të zhvendosë fokusin nga reformat konkrete drejt çështjeve kombëtare.

Realiteti i ftohtë

• Pa ndryshime kushtetuese, negociatat nuk lëvizin.
• Pa reforma reale në sundimin e ligjit, edhe nëse zhbllokohet vetoja, progresi do të jetë i ngadaltë.
• Retorika e ashpër nuk e ndryshon mekanizmin e zgjerimit.

Mesazhi i tij për “dinjitet kombëtar” ka peshë emocionale. Por procesi i anëtarësimit në BE nuk është proces emocional — është teknik, politik dhe me kushte të qarta.

Opsionet reale të Shkupit sot nuk janë të shumta. Janë disa rrugë konkrete — secila me kosto politike.

1) Të bëjë ndryshimet kushtetuese dhe të vazhdojë negociatat

Kjo nënkupton përfshirjen e bullgarëve në Kushtetutë sipas kornizës së miratuar nga Bashkimi Evropian dhe marrëveshjes së ndërmjetësuar nga presidenca franceze.

Pluset:

• Hapje reale e kapitujve.
• Zhbllokim formal i procesit.
• Mesazh stabiliteti për investitorët.

Minuset:

• Kosto e lartë politike brenda vendit.
• Rrezik polarizimi.
• Nuk garanton që Bulgaria s’do të ngrejë kushte të reja më vonë (edhe pse formalisht korniza është e mbyllur).

Kjo është rruga më e drejtpërdrejtë, por kërkon 2/3 në Kuvend.

2) Të kërkojë rinegocim të kornizës

Qeveria mund të tentojë të bindë shtetet anëtare për rishikim të kushteve.

Realiteti:
Korniza është miratuar me konsensus. Rinegocimi kërkon sërish konsensus. Shanset janë minimale, përveç nëse ka ndryshim të madh politik në BE.

3) Të ngadalësojë procesin dhe të presë ndryshim rrethanash

Strategji pritjeje: zgjedhje në Bullgari, ndryshim klime në BE, lodhje nga vetoja.

Rreziku:

• Stagnim ekonomik dhe politik.
• Humbje besimi publik.
• Mund të thellohet euroskepticizmi.

4) Të fokusohet në reforma pa zgjidhur menjëherë çështjen kushtetuese

Pra: sundim ligji, luftë kundër korrupsionit, administratë funksionale.

Kjo forcon pozitën negociuese dhe heq argumentin se vendi s’është gati. Por pa zgjidhjen kushtetuese, procesi teknik mbetet i ngrirë.

5) Të orientohet më shumë drejt alternativave rajonale

P.sh. thellim bashkëpunimi ekonomik përmes Open Balkan ose marrëveshjeve të tjera rajonale.

Kjo nuk zëvendëson anëtarësimin në BE. Është vetëm amortizim ekonomik i pritjes.

Përfundimi

Shkupi ka vetëm një rrugë që realisht e çon përpara procesin: shumicë kushtetuese dhe vazhdim negociatash.

Të gjitha opsionet e tjera janë ose pritje, ose retorikë, ose manovra taktike.

Pyetja reale nuk është “çfarë mund të bëjë BE-ja”, por:
A ekziston vullnet politik i mjaftueshëm brenda vendit për të marrë koston e kompromisit?…www.telegrami.mk