www.telegrami.mk
I. Baza kushtetuese
Neni 7 i Kushtetutës së Maqedonia e Veriut
Neni 7, i ndryshuar pas Marrëveshja Kornizë e Ohrit, përcakton:
Gjuha maqedonase dhe alfabeti i saj janë gjuhë zyrtare në të gjithë territorin.
Çdo gjuhë që e flasin së paku 20% e qytetarëve është gjithashtu gjuhë zyrtare.
Ky nen krijon status kushtetues për gjuhën shqipe si gjuhë zyrtare në nivel shtetëror, jo vetëm lokal.
Nëse një institucion qendror komunikon publikisht vetëm në maqedonisht, lind çështja e respektimit të statusit kushtetues të gjuhës së dytë zyrtare.
Neni 8 – Vlerat themelore të rendit kushtetues
Neni 8 i Kushtetutës përcakton si vlera themelore:
sundimin e së drejtës
respektimin e të drejtave themelore të njeriut
përfaqësimin e drejtë dhe adekuat të komuniteteve
Barazia gjuhësore është derivat i këtyre vlerave.
Mosrespektimi i përdorimit zyrtar të gjuhës së dytë cenon parimin e sundimit të ligjit, sepse institucionet janë të detyruara të zbatojnë normat kushtetuese dhe ligjore.
Neni 9 – Barazia para ligjit
Neni 9 garanton:
Qytetarët janë të barabartë në liritë dhe të drejtat pavarësisht përkatësisë etnike, gjuhës, etj.
Nëse komunikimi publik i shtetit realizohet vetëm në një gjuhë, ndërkohë që ekziston gjuhë tjetër me status zyrtar, lind dilema nëse qytetarët trajtohen në mënyrë të barabartë në qasjen ndaj informacionit publik.
II. Baza ligjore – Ligji për përdorimin e gjuhëve (2019)
Ligji për përdorimin e gjuhëve
1️⃣ Neni 1
Konfirmon përdorimin zyrtar të gjuhës që e flasin së paku 20% e qytetarëve në institucionet e pushtetit qendror.
Projektet shtetërore si “Safe City” janë komunikim institucional → rrjedhimisht bien nën këtë dispozitë.
Neni 7
Parashikon që:
emrat e institucioneve, organeve dhe tabelave zyrtare duhet të jenë në maqedonisht dhe në gjuhën tjetër zyrtare,
me madhësi të barabartë.
Nëse tabela “Safe City” përfaqëson njoftim zyrtar të institucionit, atëherë ajo hyn në këtë kategori.
Neni 16
Parashikon përdorimin e gjuhëve në emra rrugësh, objekte infrastrukturore dhe hapësira publike në njësi ku 20% e popullsisë flet gjuhë tjetër.
Edhe pse autostradat janë kompetencë qendrore, ky nen përforcon standardin e dukshmërisë gjuhësore në hapësirën publike.
III. Konkluzioni juridik
Duke analizuar:
Nenin 7 të Kushtetutës (statusi zyrtar i shqipes)
Nenin 8 (sundimi i së drejtës dhe barazia)
Nenin 9 (barazia para ligjit)
Nenet 1, 7 dhe 16 të Ligjit për përdorimin e gjuhëve
mund të konstatohet se:
Nëse sinjalizimet shtetërore “Safe City” janë vendosur vetëm në maqedonisht nga institucion qendror, ekziston bazë serioze për të pretenduar:
mospërputhje me detyrimin kushtetues për përdorim zyrtar të gjuhës së dytë;
shkelje të ligjit për përdorimin e gjuhëve;
cenim të parimit të barazisë së qytetarëve në komunikimin publik.
IV. Rrugë juridike të mundshme
Bazuar në dispozitat e mësipërme, çështja mund të ngrihet për:
kontroll nga Inspektorati për Përdorimin e Gjuhëve
iniciativë para Gjykatës Kushtetuese për interpretim të Nenit 7
procedurë administrative për moszbatim të ligjit
ankesë për diskriminim institucional….www.telegrami.mk
