www.telegrami.mk
Investigim
A po devijohet Korridori VIII? Pyetjet strategjike pas justifikimit me UNESCO
Debati për trasenë e Corridor VIII në Maqedoninë e Veriut po del përtej polemikës politike dhe po prek një çështje shumë më të madhe: balancën gjeostrategjike të korridoreve në Ballkan. Deklaratat e fundit të përfaqësuesve të qeverisë dhe reagimet nga opozita shqiptare kanë ngritur dyshime serioze se projekti mund të devijohet nga trasa e tij origjinale nën arsyetimin e kufizimeve të UNESCO.
Në thelb të debatit është një pyetje e thjeshtë, por thelbësore: a është vërtet UNESCO pengesa kryesore për ndërtimin e korridorit, apo po përdoret si justifikim për një ndryshim strategjik të projektit?
Rëndësia strategjike e Korridorit VIII
Corridor VIII është një nga korridoret paneuropiane që lidh Adriatikun me Detin e Zi. Ai kalon nga portet shqiptare në Durrës dhe Tirana, përmes Maqedonisë së Veriut dhe më tej drejt Sofia dhe porteve bullgare në Detin e Zi.
Ky korridor konsiderohet strategjik për integrimin ekonomik të rajonit dhe për mobilitetin logjistik në Ballkan. Për këtë arsye ai është përfshirë në projektet prioritare të European Union dhe shihet si pjesë e rëndësishme e arkitekturës së mobilitetit edhe për NATO.
Trasa klasike e korridorit në Maqedoninë e Veriut kalon nga kufiri me Shqipërinë në Qafë Thanë drejt Strugës, më pas në Kërçovë, Gostivar, Tetovë dhe më tej në Skopje. Kjo linjë përfaqëson lidhjen më të shkurtër dhe më të drejtpërdrejtë midis Adriatikut dhe Ballkanit lindor.
Problemi i Trebenishtës dhe zona e mbrojtur
Kontroversia aktuale lidhet me zonën pranë sitit arkeologjik të Trebenishta, i cili ndodhet pranë rajonit të mbrojtur të Lake Ohrid. Ky rajon është pjesë e trashëgimisë botërore të mbrojtur nga UNESCO dhe çdo projekt i madh infrastrukture duhet të kalojë përmes procedurave strikte të vlerësimit të ndikimit.
Megjithatë, në praktikat ndërkombëtare UNESCO rrallë ndalon projekte infrastrukturore në mënyrë absolute. Në shumicën e rasteve kërkohen modifikime teknike si tunele, viadukte apo devijime minimale të trasës. Kjo është arsyeja pse disa ekspertë të transportit në rajon theksojnë se argumenti i UNESCO-s duhet të verifikohet me dokumente konkrete.
Dyshimet për një devijim strategjik
Në debatet e fundit politike është përmendur një alternativë që do ta devijonte korridorin drejt jugut të vendit: Ohër – Prilep – Manastir – Veles – Shkup. Një ndryshim i tillë nuk do të ishte thjesht teknik, por strategjik.
Një devijim në këtë drejtim do ta afronte korridorin me boshtin e Corridor X, i cili lidh Belgrade me Thessaloniki përmes Skopje.
Nëse kjo ndodh, korridori lindje-perëndim mund të humbë funksionin e tij origjinal dhe të shndërrohet në një degë që mbështet boshtin veri-jug. Në praktikë kjo do të ruante dominimin e Corridor X në rrjetin rajonal të transportit.
Pasojat rajonale të një ndryshimi të tillë
Ndryshimi i trasës mund të ketë pasoja të shumta ekonomike dhe politike. Trasa aktuale kalon nëpër rajonet perëndimore të vendit, përfshirë Strugën, Kërçovën, Gostivarin dhe Tetovën. Këto zona do të përfitonin drejtpërdrejt nga zhvillimi i korridorit përmes investimeve, logjistikës dhe turizmit.
Një devijim drejt jugut do të zhvendoste qendrën e zhvillimit drejt rajoneve të tjera dhe do të ndryshonte hartën ekonomike të projektit.
Pyetjet që kërkojnë përgjigje
Për të kuptuar nëse kemi të bëjmë me një vendim teknik apo me një ndryshim strategjik të projektit, disa pyetje mbeten pa përgjigje:
- A ekziston një dokument zyrtar nga UNESCO që ndalon kalimin e korridorit në këtë zonë?
- A janë analizuar seriozisht alternativat teknike si tuneli ose viadukti?
- Kush përfiton ekonomikisht nga devijimi i mundshëm i korridorit?
- A është diskutuar ky ndryshim me partnerët europianë që financojnë projektin?
Një moment vendimtar për projektin
Korridori VIII është konceptuar si një nga projektet që do të lidhte Adriatikun me Detin e Zi dhe do të forconte integrimin ekonomik të Ballkanit. Çdo ndryshim në trasenë e tij duhet të jetë transparent dhe i mbështetur në analiza të qarta teknike dhe strategjike.
Në të kundërt, rreziku është që një projekt me rëndësi europiane të shndërrohet në objekt polemikash politike dhe të humbasë funksionin për të cilin është projektuar.
Debati që po zhvillohet sot në Maqedoninë e Veriut nuk është vetëm për një rrugë. Ai është për drejtimin që do të marrë një nga korridoret më të rëndësishme të rajonit…
Korridori VIII në udhëkryq: A po devijohet një projekt strategjik europian nën alibinë e UNESCO?
Debati për trasenë e Corridor VIII në Maqedoninë e Veriut ka dalë përtej polemikës së zakonshme politike dhe po prek një çështje me dimension rajonal. Pyetja që po shtrohet gjithnjë e më shpesh është nëse ndryshimet e mundshme të projektit janë rezultat i kufizimeve reale nga UNESCO apo nëse bëhet fjalë për një vendim strategjik që mund të ndryshojë balancën e korridoreve në Ballkan.
Corridor VIII është projektuar si një nga akset më të rëndësishme lindje-perëndim në rajon, duke lidhur portet e Adriatikut me Detin e Zi. Nëpërmjet tij pritet të lidhen portet shqiptare në Durrës dhe Tirana me rrjetin transportues që kalon në Skopje dhe më tej drejt Sofia dhe porteve bullgare. Për këtë arsye projekti konsiderohet prioritet nga European Union dhe vlerësohet si i rëndësishëm për mobilitetin strategjik edhe nga NATO.
Megjithatë, zhvillimet e fundit kanë ngritur dyshime se trasa e korridorit mund të devijohet nga linja e planifikuar fillimisht. Segmenti i diskutueshëm ndodhet pranë sitit arkeologjik të Trebenishta, në zonën pranë Lake Ohrid, e cila është pjesë e trashëgimisë botërore të mbrojtur nga UNESCO. Autoritetet kanë argumentuar se kufizimet që lidhen me mbrojtjen e kësaj zone e bëjnë të vështirë ndërtimin e infrastrukturës në trasenë e planifikuar.
Por ekspertët e transportit dhe të trashëgimisë kulturore theksojnë se në praktikën ndërkombëtare projekte të tilla rrallë bllokohen plotësisht. Në shumë raste përdoren zgjidhje teknike si tunele, viadukte ose devijime minimale për të mbrojtur zonat arkeologjike dhe natyrore. Pikërisht këtu lind pyetja kryesore e debatit: a janë shqyrtuar seriozisht këto alternativa përpara se të përmendet devijimi i mundshëm i korridorit?
Sipas disa skenarëve që qarkullojnë në debatet politike dhe mediatike, një alternativë do ta zhvendoste korridorin drejt jugut të vendit, duke kaluar nga Ohri në drejtim të Prilepit, Manastirit dhe Velesit përpara se të lidhet me Skopje. Një ndryshim i tillë nuk do të ishte thjesht teknik. Ai do ta afronte korridorin me boshtin e Corridor X, që lidh Belgrade me Thessaloniki dhe që tashmë është një nga rrugët kryesore të transportit në rajon.
Nëse ky devijim realizohet, Corridor VIII rrezikon të humbasë një pjesë të funksionit të tij origjinal si lidhje e drejtpërdrejtë lindje-perëndim. Në
(nesër pjesa 2 . Një dokument prej 5 faqesh që u dërgohet institucioneve të BE dhe NATO )
www.telegrami.mk
=========================================================
Mesut Shabani Tetovë
