www.telegrami.mk
investigim
Vendosja e sinjalizimeve “Safe City” vetëm në gjuhën maqedonase në autostradat e Maqedonia e Veriut ka hapur debat mbi respektimin e standardeve kushtetuese dhe frymës së barazisë së vendosur pas vitit 2001.
Dimensioni kushtetues
Marrëveshja Kornizë e Ohrit vendosi themelet e shtetit multietnik dhe garantoi përdorimin zyrtar të gjuhëve të komuniteteve që përbëjnë mbi 20% të popullsisë.
Ky parim u inkorporua në Kushtetutë dhe më pas u konkretizua me Ligji për përdorimin e gjuhëve, i cili zgjeron përdorimin e shqipes në institucionet shtetërore dhe në komunikimin publik.
Në këtë kontekst, çdo projekt shtetëror – përfshirë sistemet e sigurisë rrugore – duhet të reflektojë karakterin dygjuhësh të shtetit.
A janë autostradat hapësirë “lokale” apo “shtetërore”?
Autostradat janë kompetencë qendrore dhe administrohen nga institucione shtetërore.
Kjo do të thotë se ato nuk janë vetëm hapësirë komunale ku zbatohet pragu 20%, por pjesë e komunikimit publik të shtetit në tërësi.
Nëse një projekt si “Safe City” paraqitet në tabela paralajmëruese apo informative, ai përbën komunikim institucional. Në këtë rast, përjashtimi i shqipes mund të interpretohet si:
mospërputhje me ligjin për përdorimin e gjuhëve,
devijim nga parimi i barazisë së Marrëveshjes së Ohrit,
reduktim i standardit të arritur në përfaqësimin gjuhësor.
Dimensioni simbolik dhe politik
Hapësira publike nuk është vetëm teknike – ajo ka simbolikë shtetërore.
Tabela në autostradë përfaqëson shtetin dhe mënyrën si ai e trajton diversitetin.
Mungesa e shqipes në projekte shtetërore mund të perceptohet si:
përjashtim simbolik i një komuniteti,
mesazh i pabarazisë në përfaqësim,
tensionim i panevojshëm në marrëdhëniet ndëretnike.
Në një shtet të ndërtuar mbi kompromisin e vitit 2001, standardi i arritur konsiderohet minimum demokratik, jo çështje diskrecioni administrativ.
Çështja e anglishtes
Sa i përket mungesës së anglishtes, kjo është më shumë çështje standardesh ndërkombëtare të praktikës rrugore sesa detyrim i drejtpërdrejtë kushtetues. Megjithatë, në autostrada që përdoren nga qarkullimi ndërkombëtar, praktika evropiane favorizon përdorim të gjerë të anglishtes për qëllime orientimi dhe sigurie.
Debati për sinjalizimet “Safe City” nuk është vetëm teknik, por thelbësisht kushtetues dhe politik.
Nëse konfirmohet se një projekt shtetëror është paraqitur vetëm në maqedonisht, kjo mund të konsiderohet:
cenim i frymës së Marrëveshjes së Ohrit,
mospërputhje me parimin e barazisë gjuhësore,
precedent problematik për standardin multietnik të shtetit.
Zgjidhja nuk kërkon konflikt, por zbatim konsekuent të ligjit dhe respektim të standardeve që vetë shteti ka pranuar….www.telegrami.mk
Nesër pjesa 5
