www.telegrami.mk
Analizë politike dhe gjeopolitike
Kur Edi Rama thotë se faji është diku tjetër, pyetja nuk është vetëm kush e ka fajin për krizën e sotme në Shqipëri, por edhe sa larg mund të shkojë një krizë që politika nuk di, nuk dëshiron ose nuk arrin ta zgjidhë.Rama nuk ofron fakte video,fotografi të dronit të dokumentuara nga SHISH për të dy deklaratat
Deklaratat e Edi Ramës, në një kohë kur Shqipëria po përballet me protesta të dhunshme, përplasje me policinë dhe kërkesa për largimin e tij, ngrenë një pyetje që shkon përtej fatit politik të një kryeministri. A po përballemi vetëm me një krizë të zakonshme të pushtetit, apo me një simptomë të një sëmundjeje më të thellë që mund të prekë gjithë rajonin?
Nuk ka arsye të shpallet lufta civile si një përfundim i pashmangshëm. Por do të ishte po aq e papërgjegjshme të mbyllnim sytë përballë shenjave të një krize që mund të përshkallëzohet, nëse institucionet humbin besimin e qytetarëve, politika refuzon përgjegjësinë dhe kundërshtari trajtohet si armik që duhet shkatërruar, jo si palë me të cilën duhet gjetur zgjidhje.
Rreziku më i madh fillon atëherë kur çdo politikan e shpall veten të pafajshëm dhe çdo kundërshtar e paraqet si fajtor për gjithçka.
Shqipëria mund të jetë vatra, por zjarri nuk njeh kufij
Ballkani nuk është një fletë e bardhë ku historia fillon nga e para me çdo qeveri. Është një hapësirë ku çështjet e pazgjidhura, interesat gjeopolitike, nacionalizmi, mosbesimi ndëretnik dhe krizat ekonomike mund të ndërthuren në mënyra të rrezikshme.
Serbia dhe Kosova vazhdojnë të përballen me mosmarrëveshje të rënda. Bosnja dhe Hercegovina mbetet e brishtë për shkak të përçarjeve institucionale. Maqedonia e Veriut përballet me tensione identitare, mosmarrëveshje me Bullgarinë dhe sfida të brendshme politike. Edhe marrëdhëniet mes vendeve të tjera të rajonit mbartin çështje historike që kërkojnë zgjidhje politike dhe diplomatike.
A do të thotë kjo se një krizë në Shqipëri do t’i ndezë të gjitha këto vatra? Jo. Por do të thotë se një krizë e rëndë në njërin vend nuk duhet parë e shkëputur nga mjedisi i brishtë politik dhe i sigurisë në rajon.
Nëse një shtet përfshihet në një krizë të thellë të brendshme, aktorët politikë ose të jashtëm mund të përpiqen ta shfrytëzojnë situatën për interesat e tyre. Ky është një rrezik që duhet analizuar dhe parandaluar, jo një komplot që mund të shpallet i vërtetuar pa prova.
Maqedonia e Veriut: stabiliteti nuk matet vetëm me heshtjen e rrugëve
Në Maqedoninë e Veriut, pyetja nuk është vetëm nëse ka paqe në sipërfaqe, por edhe nëse institucionet janë të afta t’u përgjigjen qytetarëve me drejtësi, përfaqësim të barabartë dhe perspektivë ekonomike.
Kur problemet e përfaqësimit, të drejtave, identitetit dhe integrimit evropian zvarriten, pakënaqësia mund të shndërrohet në terren për polarizim politik. Kjo nuk do të thotë se konflikti i armatosur është afër. Do të thotë se stabiliteti nuk mund të ndërtohet vetëm mbi deklarata qeveritare, mbi propagandë partiake ose mbi bindjen se qytetarët do të durojnë pafundësisht.
Në një shtet shumëetnik, përgjegjësia e udhëheqësve është edhe më e madhe. Çdo përpjekje për të përdorur identitetin etnik si mjet elektoral mund të dëmtojë besimin mes komuniteteve dhe të dobësojë institucionet që duhet t’i mbrojnë të gjithë.
Shpata e Damokleut mbi Ballkanin dhe Evropën
Bashkimi Evropian ka investuar për dekada në stabilitetin e Ballkanit, por proceset e ngadalta të integrimit, krizat e besimit dhe mosmarrëveshjet dypalëshe tregojnë se paqja nuk është një gjendje që garantohet një herë e përgjithmonë.
Një krizë e rëndë në Shqipëri nuk do të mbetej domosdoshmërisht vetëm çështje shqiptare. Ajo mund të krijonte pasoja për sigurinë, ekonominë, migracionin dhe marrëdhëniet diplomatike në rajon. Në varësi të përmasave dhe reagimeve politike, pasojat mund të ndiheshin edhe në institucionet evropiane.
Por këtu duhet bërë dallimi mes një skenari të mundshëm dhe një parashikimi të sigurt. Nuk kemi prova se një luftë rajonale është duke u përgatitur. Kemi arsye të kërkojmë që krizat të trajtohen para se të shndërrohen në kërcënime shumë më të mëdha.
Kush përfiton kur qytetarët humbin besimin?
Kjo është pyetja që duhet t’u drejtohet të gjitha qeverive të rajonit.
Kur qytetari humb besimin te drejtësia, kur rinia nuk sheh perspektivë, kur korrupsioni bëhet simbol i pushtetit dhe kur çdo protestë përkthehet si sulm ndaj shtetit, krijohet një hendek i rrezikshëm mes shoqërisë dhe institucioneve.
Në atë hendek mund të hyjnë populizmi, nacionalizmi agresiv, manipulimi informativ dhe interesat e aktorëve që kërkojnë ta dobësojnë rajonin. Por përgjegjësia e parë mbetet e institucioneve dhe e udhëheqësve që duhet të japin llogari para qytetarëve të tyre.
Edi Rama nuk mund ta mbyllë debatin për përgjegjësinë politike vetëm duke thënë se faji është diku tjetër. As opozita nuk mund ta zëvendësojë përgjegjësinë me thirrje që mund ta thellojnë përplasjen. Të gjithë duhet të japin llogari për veprimet e tyre, ndërsa pretendimet për ndërhyrje të huaja duhet të mbështeten në prova.
Përfundimi: para se të ndizet fitili, duhet të dëgjohet alarmi
Ballkani nuk ka nevojë për një tjetër tragjedi që politikanët të kuptojnë se urrejtja, papërgjegjësia dhe lojërat me identitetin kanë pasoja. Ka nevojë për institucione që funksionojnë, drejtësi që nuk zgjedh palë, ekonomi që u jep shpresë qytetarëve dhe udhëheqës që e kuptojnë se shteti nuk është pronë private e asnjë partie.
Shqipëria nuk është e dënuar të përfundojë në luftë civile. Serbia, Maqedonia e Veriut dhe vendet e tjera të rajonit nuk janë të dënuara të përsërisin tragjeditë e së kaluarës. Por asnjëra prej tyre nuk duhet ta marrë paqen si një dhuratë të përjetshme.
Shpata e Damokleut mbi Ballkan nuk është një luftë e paracaktuar. Është mundësia që krizat e sotme, të keqmenaxhuara nga politika, të kthehen nesër në pasoja që askush nuk do të mund t’i kontrollojë.
Dhe pyetja përfundimtare nuk është kush do të jetë fituesi i radhës në zgjedhje, por kush do të marrë përgjegjësinë nëse loja politike shkon përtej kufijve të arsyes.
Sepse kur politikanët luajnë me zjarrin për të shpëtuar pushtetin, ata rrezikojnë të djegin pikërisht shtëpinë që pretendojnë se po mbrojnë…pra hë për hë kemi kontrastin mes një krize që mund të menaxhohet politikisht dhe një krize që mund të shfrytëzohet nga aktorë të tjerë…
Për deklaratën e Ramës se faji është diku tjetër, raportimet e 16 tetorit tregojnë se ai ka fajësuar opozitën dhe ka pretenduar ndërhyrje të forcave të huaja në destabilizimin e Shqipërisë. Ky është pretendimi i tij politik; pa prova të pavarura, nuk duhet trajtuar si fakt i vërtetuar… Serbia ka zgedhje dhe kuptohet që Vuçiçi do ti fitojë me manipulim atëherë trazirat në Shqipëri do përdorej si defokusim lajm nr 1 e ai do bënte punën e tij …Pastaj nëse të huajt janë nga shtetet fqinje …me liderët e tyre kush rrinte ..Edi Rama rrinte ma ta dhe puthej …www.telegrami.mk
