www.telegrami.mk
investigim
Pas Milla Carovës, e cila u shqua si një nga ministrat më problematikë për arsimin në gjuhën shqipe, skena po përsëritet. Ministrja aktuale e Arsimit dhe Shkencës, Vesna Janevska, duke folur në “Click Plus” në TV21, e problematizoi numrin e universiteteve në Maqedoninë e Veriut, duke hedhur tezën se “për 1 milion banorë mjafton një universitet i fortë”.
Në letër, kjo tingëllon si debat për cilësinë. Në praktikë, është alarm politik dhe gjuhësor.
Janevska flet për numra, statistika dhe “produkt”, por me qëllim shmang pyetjen kyçe:
Në cilën gjuhë do të ishte ai “një universitet” për një milion banorë?
Në një shtet ku shqiptarët përbëjnë mbi 25% të popullsisë dhe ku e drejta për arsim në gjuhën amtare është e garantuar me Kushtetutë dhe Marrëveshjen e Ohrit, kjo heshtje nuk është rastësi. Është pozicion politik.
Historia na e ka treguar qartë:
- “Universitet i vetëm, i fortë” ka nënkuptuar gjithmonë universitet maqedonas.
- Universitetet shqipe janë quajtur “tepricë”, “eksperiment”, “dëm”, edhe pse pikërisht ato kanë korrigjuar një padrejtësi historike në qasjen e shqiptarëve në arsimin e lartë.
Kur një ministre thotë se hapja e universiteteve “ka bërë dëm të madh”, pa e diferencuar kontekstin gjuhësor dhe etnik, mesazhi është i qartë:
Në shënjestër janë universitetet shqipe.
Kjo nuk është reformë. Kjo është rikthim i logjikës centraliste dhe monoetnike, e paketuar me fjalor teknokratik.
Debati për cilësinë është i nevojshëm.
Debati për mbylljen apo delegjitimimin e universiteteve në gjuhën shqipe – është antikushtetues dhe politikisht i rrezikshëm.
Nëse ministrja flet për “një universitet për një milion banorë”, le ta thotë qartë:
- a do të jetë një universitet maqedonas?
- apo një universitet shqip?
- apo një model realisht multigjuhësor dhe i barabartë?
Pa këtë sqarim, deklarata nuk është reformë arsimore, por sinjal alarmi për shqiptarët…
Ministrja e Arsimit dhe Shkencës, Vesna Janevska, në “Click Plus” në TV21, deklaroi se aktualisht institucionet po veprojnë mbi kallëzimet për diploma të falsifikuara, duke theksuar se ligji në fuqi për momentin parashikon vetëm masa ndëshkuese.
Zyrtarisht, JO – ministrja nuk tha se në shënjestër janë vetëm universitetet ku mësohet shqip. Ligji dhe procedurat, në letër, vlejnë për të gjitha universitetet, si ato në gjuhën shqipe ashtu edhe ato maqedonase.
Por realiteti politik është tjetër.
Historikisht dhe praktikisht:
- Skandalet më të mëdha me diploma false kanë dalë pikërisht nga institucione maqedonase, publike dhe private.
- Megjithatë, presioni publik dhe diskursi politik shpesh kanalizohen drejt universiteteve shqipe, sepse janë më të reja dhe më të lehta për t’u etiketuar si “problematike”.
Pra:
- Ligji nuk bën dallim gjuhësor.
- Zbatimi rrezikon të bëjë dallim politik.
Kur ministrja flet për boshllëqe ligjore, masa ndëshkuese dhe “indikacione që rastet po vazhdojnë”, pa publikuar:
- listë institucionesh,
- ndarje sipas gjuhës,
- apo të dhëna konkrete,
ajo lë hapësirë që selektiviteti të bëhet në zbatim, jo në ligj.
Përkthimi praktik:
Nëse nuk ka transparencë të plotë dhe kritere të barabarta, goditja do të përqendrohet aty ku kostoja politike është më e ulët – dhe këto zakonisht janë universitetet shqipe.
Nëse ministrja do ta mbyllte këtë dilemë, do të mjaftonte një fjali e vetme:
“Hetimet dhe masat do të zbatohen njësoj ndaj të gjitha universiteteve, pa dallim gjuhe.”
Këtë fjali ajo nuk e tha. Dhe pikërisht aty qëndron problemi…www.telegrami.mk
========================================================
Mesut Shabani
