www.telegrami.mk
lajmi interaktiv
Komuna nuk mund të arsyetohet,ata që po nguten të bëjnëparkingun se me siguri leje paraprake Komuna u ka dhënë për ndryshimin e kulturës së parcelës .Bilall Kasami , e di se varezat janë ndër zallin -grillin-rërën …O zot na e ruajte shqiptarinë nëpërmes fesë islame ,ndërsa tash nga predikuesit e fesë islame jemi në zort ta ruajmë shqiptarinë.Asgjë si trashëgimi nuk mbeti në Tetovë…
Premtimi i Myftinisë zgjati më pak se një muaj: Nisin prishjet, tregtarët në rrugë
Premtimi publik i Myftinisë së Tetovës se tregtarët do të lejoheshin të punonin deri në gusht rezultoi jetëshkurtër,takimi ishte me datë 26.12.2025…Pa kaluar as një muaj nga deklarata e Myftiut Selver Xhemaili, sot kanë nisur punimet për prishjen e tregut të grave në rrugën “Murat Bafqari”, duke i lënë dhjetëra familje pa burimin e vetëm të të ardhurave.
Pas takimit me shitësit, Myftiu kishte deklaruar se ishte arritur marrëveshje që tregtarët ta shfrytëzonin hapësirën deri në fund të gushtit të vitit të ardhshëm pra 2026 për të shitur mallin ekzistues. Sot, ky zotim u hodh poshtë në praktikë, pa asnjë njoftim publik dhe pa asnjë alternativë konkrete për tregtarët.
Ndërkohë që fjala “marrëveshje” u përdor për të qetësuar revoltën, veprimet në terren tregojnë të kundërtën: ekskavatorët folën më fort se deklaratat. Bashkësia Fetare Islame arsyeton aksionin me ndërtimin e një parkingu, duke e trajtuar vakëfin si parcelë biznesi dhe jo si pronë me funksion shoqëror.
Kujtojmë se vetëm javë më parë tregtarët reaguan ashpër, duke akuzuar BFI-në se po i nxjerr nga vendi i punës për ta dhënë vakëfin me qira. Sot, frika e tyre u konfirmua. Premtimet u shkelën, ndërsa përgjegjësia politike dhe morale mbetet e paadresuar.
Pyetja është e thjeshtë: kush mban përgjegjësi për këtë mashtrim publik dhe pse fjala e Myftinisë vlen më pak se një muaj?
==============================================
Vakëf është pasuri që një person e dhuron përgjithmonë për qëllime fetare, bamirëse ose publike.
Shkurt e qartë:
- Dhurohet për hir të Allahut
- Nuk shitet, nuk trashëgohet
- Përdoret për dobi të njerëzve
Shembuj tipikë vakëfi:
- Tokë ose ndërtesë për xhami
- Pronë për shkollë, jetimore, spital
- Dyqan ose arë që të ardhurat e saj shkojnë për bamirësi
Në Islam quhet waqf.
Ideja është: pronari heq dorë nga pasuria, por shpërblimi vazhdon edhe pas vdekjes.
Si funksionon vakëfi?
- Pronari thotë qartë: kjo pasuri është vakëf
- Që nga ai moment, pasuria del nga pronësia private
- Menaxhohet nga një kujdestar (muteveli) sipas rregullave të vakëfit
- Fitimi shkon vetëm për qëllimin e caktuar
Llojet e vakëfit
- Vakëf fetar – xhami, teqe, varreza
- Vakëf arsimor – medrese, shkolla, libra
- Vakëf social – spital, jetimore, kuzhina për të varfrit
- Vakëf familjar – të ardhurat shkojnë fillimisht për familjen, pastaj për bamirësi
Shembuj realë nga trojet shqiptare
- Xhami të vjetra në Shkup,Tetovë,Manastir,Prilep,Veles,Ohër … Prizren, Berat – toka dhe dyqanet rreth tyre ishin vakëf
- Ura, çezma, hamame – ndërtuar me para vakëfi
- Shumë pazare të vjetra kanë funksionuar me të ardhura vakëfi
Pse është i rëndësishëm
- Siguron mirëqenie afatgjatë
- Nuk varet nga shteti
- Është formë e zgjuar bamirësie: një herë dhuron, përfitimi vazhdon
Në një fjali:
Vakëfi është bamirësi strategjike, jo dhuratë e përkohshme.Vakëfi sot (si bëhet në praktikë)
- Vakëfi nuk është vetëm gjë e vjetër; bëhet edhe sot
- Regjistrohet ligjërisht (si fondacion/trust, sipas shtetit)
- Ka statut: çfarë është pasuria, kush e menaxhon, ku shkojnë të ardhurat
- Kontrollohet që të mos devijohet nga qëllimi
Krahasim i drejtpërdrejtë
- Vakëf → pasuria “ngrin”, vetëm përfitimi qarkullon
- Dhuratë e zakonshme → jepet, harxhohet, mbaron
- Fondacion modern → shumë i ngjashëm me vakëfin (ide e njëjtë, emër tjetër)
Çfarë nuk është vakëf
- Nuk është kredi
- Nuk është biznes privat
- Nuk është pasuri familjare që shitet
- Nuk përdoret për interesa personale
Gabime që ndodhin shpesh
- Vakëfi lihet pa menaxhim → shkatërrohet
- Të ardhurat keqpërdoren → humb besimi
- Nuk dokumentohet → humbet ligjërisht
Mesazhi thelbësor
Vakëfi funksionon vetëm kur ka:
- qëllim të qartë
- menaxhim serioz
- transparencë
Pa këto, është thjesht fjalë.
Ja si funksionon vakëfi sipas ligjit në Maqedoninë e Veriut.
Baza ligjore
Vakëfi njihet indirekt, jo me emrin “vakëf”, por përmes:
- Ligjit për Bashkësitë Fetare dhe Grupet Fetare
- Ligjit për Fondacione dhe Shoqata
- Ligjit për Pronësinë dhe Kadastër
Në praktikë, vakëfet islame administrohen nga Bashkësia Fetare Islame (BFI).
Kush e menaxhon vakëfin
- BFI është autoriteti kryesor për pasuritë vakëf
- Xhamitë, tokat, objektet vakëf regjistrohen në emër të BFI-së
- Menaxhimi bëhet përmes organeve të saj (myftini, drejtori e vakëfit)
Si regjistrohet ligjërisht
- Pasuria dhurohet si pronë fetare
- Regjistrohet në Kadastër si pronë e BFI-së
- Në dokumente përcaktohet:
- qëllimi (fetare/bamirëse)
- ndalimi i shitjes pa vendim institucional
Pa regjistrim → s’ka mbrojtje ligjore.
Çfarë lejohet
- Dhënie me qira (dyqane, toka)
- Përdorim për xhami, shkolla fetare, bamirësi
- Të ardhurat të përdoren vetëm për qëllimin e vakëfit
Çfarë nuk lejohet
- Shitje për interes privat
- Trashëgimi familjare
- Ndryshim qëllimi pa procedurë ligjore
Problemi real në RMV
- Shumë vakëfe historike janë konfiskuar në periudhën jugosllave
- Procesi i denacionalizimit ka qenë i ngadalshëm dhe jo gjithmonë i drejtë
- Disa prona vakëf ende janë në kontest
Përmbledhje brutalisht e sinqertë
Me BFI + Kadastër → vakëfi mbijeton
Ligji e lejon vakëfin, por nuk e mbron perfekt
Pa dokumente → vakëfi humbet
Realiteti për vakëfet e vjetra të konfiskuara në Maqedoninë e Veriut, pa filtra:
Çfarë ndodhi historikisht
- 1945–1990 (Jugosllavi): shteti konfiskoi masivisht prona fetare
- U morën: toka, dyqane, hanë, hamame, shtëpi vakëfi
- U arsyetua si “interes publik” ose “shtetëzim”
- Shumë vakëfe u zhdukën nga dokumentet
Pas pavarësisë së RMV
- U miratua Ligji për denacionalizim
- Teoria: kthim ose kompensim
- Praktika: e ngadaltë, e pjesshme, shpesh e padrejtë
Çfarë u kthye
- Disa xhami dhe oborre
- Pak toka që nuk ishin privatizuar
- Disa objekte ku shteti nuk kishte investuar shumë
Çfarë nuk u kthye (problemi kryesor)
- Prona që:
- ishin shitur palëve të treta
- ishin ndërtuar me objekte të reja
- ishin shpallur “strategjike”
- Në këto raste u ofrua:
- kompensim simbolik, ose
- asgjë fare
Pse humbën shumë vakëfe
- Dokumente të humbura ose të shkatërruara
- Vakëfi s’ishte i regjistruar në Kadastër
- Kufij pronash të paqartë
- Procedura burokratike të pafundme
Gjendja sot
- Ende ka konteste aktive
- Shumë vakëfe ekzistojnë vetëm historikisht
- BFI kërkon kthim, por ligji shpesh mbron pronarin aktual
E vërteta e hidhur
- Ligjërisht: shteti nuk ka detyrim të plotë t’i kthejë
- Moralisht: janë prona bamirësie të humbura
- Praktikisht: pa letra të forta → çështja mbyllet
Mësimi kryesor
Vakëfi pa dokumente është i vdekur ligjërisht.
Prandaj sot çdo vakëf:
- regjistrohet
- dokumentohet
- arkivohet seriozisht
- Shembuj konkretë, ashtu si njihen publikisht.
- SHKUPI
1. Çarshia e Vjetër e Shkupit
Shumë dyqane, hanë dhe parcela ishin vakëfe osmane
Të lidhura me vakëfet e:
Xhamisë së Isa Beut
Xhamisë së Jahja Pashës
Pas 1945:
u shtetëzuan
u dhanë ndërmarrjeve publike
më pas u privatizuan
Sot:
vetëm një pjesë e vogël është kthyer
pjesa më e madhe ka humbur përfundimisht- 2. Hamamet dhe hanet
Daut Pasha Hamami – ishte vakëf
nuk u kthye si pronë funksionale
u shndërrua në galeri shtetërore - Kapan Han, Suli Han
vakëfe klasike
sot në përdorim publik, jo vakëf aktiv
Realitet: funksion publik, por jo kthim i plotë pronësor.
TETOVA
1. Teqeja e Arabati Babës
Një nga rastet më të rënda
Vakëf i madh: tokë, objekte, ekonomi e plotë
Gjatë Jugosllavisë:
u konfiskua
u përdor nga ushtria dhe shteti
Pas pavarësisë:
kthimi i pjesshëm
ende ka kontest juridik
Sot:
status i paqartë
përdorim i ndarë
Ky rast është simbol i dështimit të denacionalizimit.
2. Xhamia e Larme (Alaxha Xhamia)
Kishte vakëf:
toka
të ardhura për mirëmbajtje
Objekti fetar u ruajt
Pronat përreth nuk u kthyen
Vakëfi funksionon vetëm në formë simbolike
PËRMBLEDHJE
Shkup: vakëfet u përthithën nga qyteti
Tetovë: vakëfet u bllokuan në konteste
Xhamia u kthye → po
Ekonomia e vakëfit → kryesisht jo
E VËRTETA QË NUK THUHET SHPESH
Denacionalizimi:
ishte selektiv
favorizoi pronarin aktual
vakëfi humbi sepse nuk kishte zë politik…www.telegrami.mk
Mesut Shabani
