www.telegrami.mk
Si u shpërndanë fondet? Kriteret mbeten të paqarta
Nga dokumentacioni i siguruar nga KShZ nuk bëhet e qartë metodologia konkrete e shpërndarjes së mjeteve. Nuk dihet nëse fondet janë ndarë mbi bazën e:
- shikueshmërisë dhe audiencës reale,
- çmimeve të tregut,
- ofertave konkurruese,
- apo marrëdhënieve ekzistuese me subjektin politik.
Mungesa e kritereve të publikuara krijon terren për dyshime mbi favorizime të mundshme.
Portale pa impresum, por me para publike
Një pjesë e mjeteve kanë përfunduar në portale që nuk publikojnë impresum – pa adresë, pa redaksi të qartë, pa përgjegjësi editoriale. Në praktikë, kjo e bën të pamundur identifikimin e pronësisë dhe përgjegjësisë ligjore.
Financimi i mediave të tilla me para publike ngre pyetjen:
Si verifikohet kredibiliteti i përfituesve?
Konflikti i interesit – çështje ligjore apo morale?
Fakti që në listën e përfituesve figurojnë persona të afërt me koalicionin, përfshirë funksionarë, nuk do të thotë automatikisht shkelje ligjore. Por etikisht, situata është problematike.
Nëse paraja publike përfundon në struktura mediatike të lidhura me politikën, kufiri mes informimit dhe propagandës bëhet i paqartë.
A është kjo praktikë e përgjithshme?
Për një analizë të plotë, duhet krahasim me subjektet tjera politike. A kanë ndjekur edhe partitë tjera të njëjtën praktikë? A ekziston një model i përsëritur i financimit të mediave të afërta politikisht?
Pa këtë krahasim, tabloja mbetet e pjesshme.
Çfarë thotë ligji?
Ligji zgjedhor në Maqedoninë e Veriut lejon financimin e fushatës përmes mediave me mjete të dedikuara publike. Por ligji kërkon gjithashtu transparencë dhe raportim të detajuar.
Institucioni përgjegjës për mbikëqyrjen është Komisioni Shtetëror i Zgjedhjeve, ndërsa auditimi financiar mund të përfshijë edhe Enti Shtetëror për Revizion.
Pyetja mbetet: a është bërë kontroll substancial, apo vetëm verifikim formal i dokumenteve?
nalizë thelbësore për ndikimin e reklamave politike te media shqiptare në Maqedonia e Veriut — jo vetëm shifra, por si ndryshon vetë funksionimi i medias dhe perceptimi publik:
Financimi politik e bën median të varur
Politikat e reklamimit politik – sidomos kur përdorin para publike – krijojnë një varësi financiare të medias nga partitë politike. Studimet dhe raportet e lidhura tregojnë se në vendet e Ballkanit, përfshirë Maqedoninë e Veriut, mediat private shpesh mbijetojnë falë këtyre fondeve dhe kjo ndikon në mënyrën se si bëjnë gazetari. Në disa raste, media bëhet më e interesuar të ruajë interesat e atij që i paguan, sesa të ushtrojë rolin e saj kritik dhe kontrollues ndaj pushtetit.
Për median shqiptare kjo do të thotë:
- Portalet që marrin mjete zgjedhore mund të pranojnë më pak kritika ndaj partive që i financojnë.
- Redaksitë bëhen më të ndjeshme ndaj presioneve politike, edhe pa urdhëra të qarta.
Reklamat fitojnë hapësirë mbi përmbajtjen editoriale
Në analizat e fushatave elektorale, paratë për reklama shpesh shkojnë në media që u japin mbështetje politike – jo domosdoshmërisht ato që prodhojnë gazetari cilësore. Përzgjedhja e mediave nuk bazohet vetëm në audiencë apo standarde profesionale, por në pro-editorialitetet (që janë më miqësorë me parti).
Ky efekt është edhe më serioz në hapësirën shqipfolëse:
- Media shqiptare në Maqedoni është më e vogël dhe e pambrojtur financiarisht.
- Kur paratë politike hyjnë në treg, mediat e vogla shpesh pranojnë oferta sepse nuk kanë burime të tjera.
Në praktikë kjo nënkupton që:
- Reklama bëhet një mekanizëm “blerjeje” simpatizimi, jo vetëm mbulim zgjedhor.
- Programe që nuk janë kritike ndaj pushtetit apo subjektit që paguan fitojnë hapësirë më të madhe.
Rrit polarizimin dhe zvogëlon diversitetin editorial
Kur partitë dhe koalicionet i japin para mediave të caktuara, ato mediave u shtohet presioni për të mos sfiduar narrativat politike të atij subjekti – qoftë përmes artikujve kritikë, qoftë përmes analizave të pavarura. Kjo e polarizon median në linja politike, ku disa media shndërrohen në zëdhënës të politikës, ndërsa të tjerat mbeten jashtë sistemit financiar.
Një efekt i dukshëm të cilin e shohim shpesh:
- Përmbajtja informative humbet vendin ndaj përmbajtjes së sponsorizuar politikisht.
- Artikujt redakcionale mund të jenë më pak kritikë për korrupsion, mënyrën e shpenzimit të fondeve, ose çështje të tjera publike.
Media bëhet kanal propagandistik në vend të robit të publikut
Kjo është ndjeshmëria që vërehet edhe në raportet ndërkombëtare dhe monitorime lokale: kur media merr fonde direkte nga parti ose qeveri (sipas ligjit aktual që lejon reklama të financuara nga buxheti), kjo influencon pavarësinë redaktuese.
Për komunitetin shqiptar kjo sjell:
- Mospërfaqësim të problemit të tyre nën këndvështrimin kritik.
- Përhapje të narrativave që i shërbejnë interesave politike në vend që të informojnë qytetarët.
Rritje e rrezikut të dezinformimit dhe narrativës selektive
Kur media varet financiarisht nga fushatat politike:
- Ajo mund të zgjedhë të mos verifikojë pretendimet e politikës.
- Përmbajtja bëhet më selektive, shpesh e njëanshme.
- Publiku percepton informacionin më si propagandë sesa lajme objektive.
Këtu futet edhe sfida e disinformimit dhe përceptimit selektiv të informacionit nga audiencat, ku njerëzit pranojnë më lehtë mesazhe që përputhen me bindjet e tyre politike. Kjo është konfirmuar nga studimet për perceptimin e dezinformatave në vend, që tregojnë se njerëzit janë më të prirur ta pranojnë informacionin që konfirmon bindjet e tyre.
Përmbledhje – çfarë nënkupton kjo për median shqiptare
Në vend si Maqedonia e Veriut, reklamat politike:
Transformojnë mediat në klientë financiarë të politikës.
Minimizojnë rolin kritik të gazetarisë dhe ngrisin polarizimin.
Favorizojnë narrativë pro-politike dhe çojnë në media që ndjekin më shumë interesin e pagesës se sa interesin publik.
Në gjuhën shqipe, ku media është më e vogël, ky efekt është edhe më i fortë.
Në praktikë kjo do të thotë se reklamat politike shpesh ndryshojnë drejtimin editorial, ndikojnë në çfarë lajmesh publikohen apo jo, dhe e bëjnë median më pak të pavarur dhe më shumë instrument të fushatave politike.
…www.telegrami.mk
Mesut Shabani
